درمان زخم

درمان زخم

زخم چیست؟

زخم، جراحت و یا آسیب به بافت زنده، در پی عوامل مختلف رخ می‌دهد. انواع مختلفی از زخم‌ها وجود دارد که ناشی از عوامل مختلف با درجات شدت مختلف ایجاد می‌شود. برخی از زخم‌ها خفیف هستند اما برخی دیگر ممکن است به اندازه ای شدید و عمیق باشند که باعث از دست دادن عملکرد کل اندام، بافت یا سلول‌ها شوند.

عوامل ایجاد زخم

عوامل بسیاری ممکن است سبب بروز زخم شود اما عواملی که باعث ایجاد آسیب بافتی می‌شوند عبارتند از:

• عوامل مکانیکی
• عوامل شیمیایی
• عوامل تابشی
• عوامل بیولوژیکی

همانطور که گفته شد این عوامل قادر به ایجاد آسیب بافتی و مرگ هستند. در ادامه مطلب این زخم ها، بر اساس شدت و مکانیزیم آن‌ها مورد بحث قرار خواهد گرفت.

عوامل مکانیکی

زخم می‌تواند ناشی از تاثیر نیروهای مکانیکی بر روی بافت بدن تاثیر بگذارد. هنگامی که یک نیروی مکانیکی بر روی بافت وارد می‌شود، اما سبب باز شدن پوست بدن نمی‌شود، در این زمان می‌گویند که بافت بدن دچار کوفتگی یا کبودی شده است. اما زمانی که نیروی مکانیکی باعث ایجاد زخم باز می‌شود، آن آسیب به عنوان یک پارگی یا دریدگی منسوب می‌شود. بنابراین کوفتگی و پارگی نمونه‌هایی از آسیب مکانیکی به بافت زنده بدن است. انواع دیگری از آسیب‌های مکانیکی نیز وجود دارد.

عوامل شیمیایی

عوامل شیمیایی شامل مایعات و گاز‌های خورنده مانند اسید‌های غلیظ شده یا قلیایی قوی، و همچنین سموم ناشی از گزش مار و حشرات سمی که می‌توانند زخم بر روی بافت بدن ایجاد کنند، می‌شود. عوامل شیمیایی مانند اسید هیدروکلریک HCL، هیدروکسید سدیم و برخی از گازهای غلیظ و خورنده.

عوامل شیمیایی می‌توانند باعث ایجاد زخم‌های بافت و نکروز پوست شود مانند نیش زدن مار، سوختگی پوست به واسطه اسید یا استریکرد مری به علت نوشیدن مواد قلیایی به ویژه در کودکان.

عوامل تابشی

عوامل فیزیکی شامل گرما (سوختگی)، سرما (سرمازدگی)، برق و پرتو (مثل پرتودرمانی) هستند. همه‌ی این‌ها می‌توانند به مرگ بافت پوست و زیر آن منجر شوند. بیشتر بخوانید: درمان زخم سوختگی.

عوامل بیولوژیکی ( میکروارگانیسم‌های بیماریزا )

این ارگانیسم‌ها به طور مستقیم باعث ایجاد زخم نمی‌شوند، اما سبب بروز زخم زود هنگام می‌شوند. و باعث ایجاد نکروز گسترده و بزرگ شدن زخم موجود می‌شوند. پاتوژن‌ها از مواد شیمیایی شناخته شده به عنوان مواد سمی استفاده می‌کنند که سبب تجزیه بافت شده و می‌تواند باعث واکنش‌های حساسیت زا شود.

انواع زخم

طبقه بندی زخم بر اساس طبیعت زخم به شرح زیر است:

• زخم باز
• زخم بسته
• کبودی یا کوفتگی
• پارگی
• خلیدگی ( سوراخ شدن بافت )
• زخم نفوذی و رسوخی

با این حال، زخم‌ها در دو حالت کلی زخم باز و زخم بسته طبقه بندی می‌شوند.

زخم بسته

زخم بسته به زخم‌هایی گفته می‌شود که بدون از بین رفتن سطح پوست، زخم زخ می‌دهد. زخم زیر پوستی بدون تاثیر بر روی پوست ایجاد می‌شود. یک نمونه از زخم بسته، کبودی و کوفتگی می‌باشد. عفونت کردن زخم بسته بسیار نادر است واگر بدون عارضه گسترده و آسیب جدی به عضلات و استخوان‌ها باشد، به زودی درمان می‌شود.

زخم باز

بر خلاف زخم‌های بسته، در زخم باز پوست محل زخم به طور کامل شکافته و باز می‌شود. تهاجم توسط میکروارگانیسم ها، خطر اصلی برای زخم‌های باز محسوب می‌شود.

نمونه‌هایی از زخم باز:

• پارگی
• ساییدگی
• سوراخ شدن بافت ( زخم گلوله )
• زخم نفوذی و…

کبودی و کوفتگی

این نوع از زخم‌ها ناشی از آسیب به بافت‌های زیر جلدی است و عمدتا ناشی از ضربه مستقیم به بدن ایجاد می‌شود. در زخم‌های کبودی و کوفتگی، اختلال در بافت همبند و تجمع خون در بافت ضرب دیده مشاهده می‌شود که با گذشت زمان به صورت کبودی و کوفتگی دیده می‌شود. باقی ماندن پوست در این نوع از زخم، سبب پیشگیری از هجوم میکروارگانیسم‌ها به زخم می‌شود. این نوع از زخم بهبود می‌یابند اما ممکن است مراحل درمان به کندی صورت گیرد.

ساییدگی

خراش و ساییدگی زمانی رخ می‌دهد که تنها لایه‌های سطحی پوست از بین وی رود. ساییدگی ساده‌ترین شکل زخم باز محسوب می‌شود. زخم‌هایی که در حد ساییدگی و خراش هستند به سرعت بهبود پیدا می‌کنند.

سوراخ شدن پوست و بافت

سوراخ شدن پوست و بافت زمانی رخ می‌دهد که نقطه ورود یک عامل مکانیکی که باعث ایجاد زخم می‌شود، باشد. در این حالت جسم ناخن یا چاقوی باریک، در پوست و بافت نفوذ می‌کند. این نوع از زخم از زخم ساییدگی عمیق تر است.

دریدگی یا پارگی

این نوع از زخم باز زمانی اتفاق می‌افتد که نقطه ورود زخم در مقایسه با زخمی که سبب سوراخ شدن پوست می‌شود، بزرگتر باشد.

زخم نفوذی

زخم نفوذی زمانی رخ می‌دهد که زخم سبب ایجاد حفره در بدن مانند شکم، سینه یا لگن شده و از بافت بدن عبور می‌کند.

طبقه بندی زخم‌ها بر اساس آلودگی

زخم را می‌توان بر اساس آلودگی به زخم‌های تمیز ( یا زخم خالص و پاک )، و یا زخم آلوده طبقه بندی کرد. این طبقه بندی می‌تواند در مدیریت زخم کمک کند.

زخم تمیز

این نوع از زخم‌ها حداقل احتمال خطر ابتلا به عفونت را دارد. ( 1 الی 2% ). هیچ نیازی برای استفاده از آنتی بیوتیک در این نوع از زخم‌ها وجود ندارد. به جز افرادی که مبتلا به بیماری ضعف ایمنی هستند و یا دارای دریچه مصنوعی قلب هستند.

زخم آلوده

احتمال ابتلای این زخم به عفونت از زخم‌های تمیز بیشتر است ( کمتر از 10% ). برای درمان این نوع از زخم ممکن است متخصص زخم شما برایتان آنتی بیوتیک تجویز کند.

مراحل ترمیم زخم

هر زخمی، با هر علتی، برای بسته شدن چهار مرحله را پشت سر می‌گذارد:

1. بند آمدن خونریزی: در چند دقیقه‌ی اول، رگ‌ها تنگ می‌شوند و لخته تشکیل می‌شود.
2. التهاب: در چند روز اول، قرمزی، ورم و گرمی خفیف اطراف زخم طبیعی است. گلبول‌های سفید میکروب‌ها و بافت آسیب‌دیده را پاک می‌کنند.
3. تکثیر و پر شدن زخم: از حدود روز سوم تا چند هفته، بافت گرانوله‌ی قرمز زخم را پر می‌کند و پوست تازه از لبه‌ها رشد می‌کند.
4. بازسازی: تا یک سال یا بیشتر، جای زخم محکم‌تر و کم‌رنگ‌تر می‌شود.

زخم حاد، مثل بریدگی یا زخم جراحی سالم، معمولاً در دو تا سه هفته بسته می‌شود. زخمی که پس از چهار تا شش هفته با درمان درست بسته نشده، زخم مزمن است و علت آن باید پیدا شود. بیشتر بخوانید: زخم حاد، زخم مزمن چیست؟ و رنگ زخم و معنی آن.

اصول درمان زخم

• بند آوردن خونریزی با فشار مستقیم و پیوسته، حدود ۱۰ دقیقه.
• تمیز کردن: شستشو با آب لوله‌کشی تمیز یا سرم شستشو. الکل، آب اکسیژنه و مواد تحریک‌کننده داخل زخم ریخته نمی‌شوند.
• برداشتن بافت مرده و آلودگی (دبریدمان) در زخم‌هایی که بافت مرده دارند. بیشتر بخوانید: دبریدمان زخم.
• پانسمان مناسب: زخم پوشیده و با رطوبت متعادل بهتر ترمیم می‌شود. نوع پانسمان به مقدار ترشح و عمق زخم بستگی دارد. بیشتر بخوانید: پانسمان نوین زخم.
• درمان علت: برداشتن فشار در زخم بستر و زخم پای دیابتی، بانداژ فشاری در زخم وریدی، درمان عروق در زخم شریانی و کنترل قند در دیابت. بدون این کار، زخم مزمن خوب نمی‌شود.
• کنترل عفونت: با پاک‌سازی زخم و در عفونت واقعی، آنتی‌بیوتیک با تجویز پزشک. بیشتر بخوانید: درمان زخم عفونی.
• تغذیه‌ی کافی، به‌خصوص پروتئین، و ترک سیگار.
• واکسن کزاز در زخم‌های آلوده و سوراخ، اگر به‌موقع تزریق نشده است.

درمان هر نوع زخم

چه زمانی زخم را باید پزشک یا کلینیک زخم ببیند؟

• خونریزی‌ای که با ۱۰ دقیقه فشار بند نمی‌آید
• زخم عمیق یا باز، یا زخم روی صورت، دست و مفصل
• گازگرفتگی، زخم با جسم آلوده یا زنگ‌زده
• نشانه‌های عفونت: قرمزی رو به گسترش، چرک، بوی بد، درد بیشتر، تب
• هر زخم پا در فرد دیابتی
• زخمی که در دو هفته بهتر نشده یا پس از چهار تا شش هفته باز مانده است

در کلینیک زخم، علت زخم ارزیابی می‌شود، زخم اندازه‌گیری و ثبت می‌شود و درمان بر اساس نوع زخم انتخاب می‌شود. کلینیک زخم تهران (نشانی و روند مراجعه)

راهنماهای بیشتر درباره‌ی درمان و ترمیم زخم

ترمیم زخم و مراقبت روزانه

• التهاب زخم: التهاب طبیعی در ترمیم و فرق آن با عفونت.
• شستشوی زخم: محلول مناسب و روش درست شستشو در خانه.
• مراقبت از زخم در خانه: بایدها و نبایدهای زخم‌های کوچک.
• کنترل درد زخم: درد زخم و درد تعویض پانسمان را چطور کم کنیم.
• ویتامین‌ها و ترمیم زخم: چه زمانی مکمل لازم است و چه زمانی نه.
• چاقی و ترمیم زخم: چرا زخم در اضافه‌وزن دیرتر خوب می‌شود.
• زندگی با زخم مزمن: کنار آمدن با درد، بو، خواب و درمان طولانی.

روش‌های درمان

• درمان زخم در منزل: ویزیت و پانسمان در تهران و کرج.
• لارو درمانی، سوزاندن زخم و اکسیژن‌درمانی هایپرباریک: کاربرد، محدودیت‌ها و شواهد.
• اوزون‌درمانی زخم: آنچه پژوهش‌ها نشان داده‌اند و نداده‌اند.

انتخاب درمانگر و زخم‌های خاص

• انتخاب دکتر زخم و کارشناس زخم کیست؟: برای هر زخم به چه کسی مراجعه کنیم.
• زخم بدخیم: زخمی که باید از نظر سرطان بررسی شود.