درمان زخم دیابتی

زخم دیابتی: درجات، چالش ها و راه های درمان

دیابت بیماری است که طی آن بدن قادر به تولید انسولین کافی نبوده و یا به درستی نمی تواند از آن استفاده کند. در پی این مشکل عوارض دیگری هم رخ خواهد داد که یکی از شایع ترین آن ها، زخم دیابتی است. زخم های دیابتی بر اثر گردش خون ضعیف و آسیب عصبی به کندی التیام می یابند که این می تواند درمان زخم دیابتی را چالش برانگیز و سخت کند. در صورت عدم درمان زخم دیابتی ممکن است عوارض جدی و جبران ناپذیری دیگری هم پدید آید، مانند عفونت های گسترده و نیاز به قطع عضو.

در این مقاله در مورد زخم دیابتی صحبت کرده و یک راهنمای جامع در مورد روش های درمان زخم دیابتی ارائه می دهیم.

زخم دیابتی چیست و چه علائمی دارد؟

یکی از عوارض شایع دیابت در صورتی که کنترل نشده باشد، به وجود آمدن زخم های مزمن در اندام مخصوصا پاهاست. این زخم ها به دلیل مشکلات گردش خون و آسیب های عصبی و برخی عوامل دیگر به وجود می آیند. حتی آسیب های جزئی و زخم های کوچک هم به دلیل روند کند بهبود می توانند به زخم دیابتی تبدیل شوند که درمان آن ها نیاز به صبر و پیگیری دارد. در موارد شدید زخم های دیابتی عفونت کرده، دچار گانگرن شده و حتی ممکن است نیاز به قطع عضو داشته باشند.

علائم زخم دیابتی

• قرمزی و تورم در ناحیه زخم : تورم و قرمز شدن از اولین نشانه های زخم دیابتیست که می تواند به مرور شدت یابد.
• درد : در برخی موارد درد شدید در زخم وجود دارد، با این حال گاهی نیز به دلیل نوروپاتی دیابتی ممکن است درد کمتر حس شود یا به صورت گزگز باشد.
• تاول : در مواردی زخم خود را به صورت تاول نشان می دهد.
• تغییر رنگ پوست : پوست اطراف زخم ممکن است روشن تر یا تیره تر شود که نشان از گردش خون کم یا زیاد در ناحیه است.
• ترشح چرک : اگر زخم عفونی شود با ترشح چرک همراه است که ممکن است دارای بوی نامطبوع هم باشد.

 

چرا زخم دیابتی به وجود می آید؟

به طور کلی دو عامل اصلی موجب به وجود آمدن زخم های دیابتیک می شوند؛ نوروپاتی دیابتی (آسیب عصبی) و بیماری عروق محیطی (اختلال در گردش خون) . البته این دو عامل خود عوارض بیشتری را هم ایجاد می کنند که در به وجود آمدن و گسترش زخم های دیابتی مؤثرند. این دو عامل و دیگر عوامل خطر که سبب ایجاد زخم دیابتی می شوند را بررسی می کنیم:

آسیب عصبی یا نوروپاتی دیابتی

سطوح بالای قند خون به مرور زمان موجب آسیب عصبی می شود، بنابراین حس در اندام مورد نظر که معمولا پاهاست، کمتر شده یا از بین می رود. به دلیل این کاهش حس بیمار دیابتی معمولا متوجه زخم ها، بریدگی ها و تاول ها نمی شود و در صدد درمان و مراقبت از آن ها بر نمی آید، که این خون یک دلیل شایع برای ایجاد زخم دیابتی است.

بیماری عروقی محیطی

عامل مهم دیگر بیماری عروق محیطی یا PVD است. در این حالت رگ های خونی که به اندام های بدن (به جز قلب و مغز) خون می رسانند، دچار انسداد یا تنگ شدن می شوند. بنابراین اکسیژن و مواد مغذی به مقدار کافی به سلول ها نمی رسند و امکان بروز زخم های مزمن در پاها بالا می رود. با مشکل در گردش خونT زخم ها و آسیب های کوچک هم به سختی بهبود می یابند و مستعد گسترش و وخیم شدن هستند.

به دلیل کاهش جریان خون، گلبول های سفید سیستم ایمنی هم به سختی می توانند با عفونت مبارزه کنند، از این رو خطر عفونت هم افزایش می یابد.

لازم به ذکر است که هردوی این دو عامل یعنی نوروپاتی دیابتی و گردش خون ضعیف، با عدم کنترل قند خون تشدید می شوند و خطر زخم ها بیشتر می شود. بنابراین مدیریت و کنترل قند خون برای زخم ها بسیار مهم است.

عوامل دیگری که در ایجاد زخم دیابتی نقش دارند:

بد شکلی پا

مشکلاتی چون دفرمگی و بد شکلی پاها، مشکلات ناشی از شکستگی یا آسیب مفاصل و تاندون ها که سبب راه رفتن و ایستادن نامناسب می شود خود می توانند موجب ایجاد فشار بر نقاطی خاص شده و حتی مشکلات گردش خون را ایجاد کنند که منجر به زخم دیابتی می شوند.

عفونت های مکرر

بروز عفونت های باکتریایی و قارچی مکرر می تواند موجب ضعیف شدن پوست شود و خطر ایجاد زخم را افزایش دهد.

 عدم مراقبت از اندام بخصوص پاها

زخم های دیابتی بیشتر در پاها رخ می دهند و لازم است مراقبت های بیشتری در این قسمت انجام شود. پوشیدن کفش نامناسب و تنگ، پابرهنه راه رفتن، ضربه یا تروما، عدم اصلاح ناخون ها یا اصلاح نادرست همگی می توانند زخم پای دیابتی را به وجود آورند.

درجات زخم دیابتی

پزشکان زخم های دیابتی را بسته بر میزان آسیب به بافت و استخوان و عمق زخم به چند درجه تقسیم می کنند. سیستم های طبقه بندی مختلفی وجود دارد که بسته به دلیل بررسی زخم ایجاد شده اند، یکی از رایج ترین و پرکاربردترین سیستم ها برای درمان زخم دیابتی، سیستم طبقه بندی واگنر است. در ایران نیز درمانگران بیشتر از این سیستم برای شناسایی و ارائه روش های درمان استفاده می کنند. بر اساس سیستم واگنر، زخم دیابتی به 6 درجه تقسیم می شود:

درجه 0:

در این مرحله زخم وجود ندارد، اما خطر بروز آن بالاست و علائمی چون تغییر رنگ پوست، خشکی، ترک خوردگی پوست، ناخن های ضخیم و گاهی قرمزی دیده می شود. با شناسایی این مراحل می توان از ایجاد زخم جلوگیری کرد.

درجه 1:

لایه های سطحی پوست دچار آسیب شده اند. ممکن است تاول، کمی درد و احساس گرمی هم وجود داشته باشد، اما زخم سطحی بوده و بدون عفونت است. درمان زخم دیابتی درجه 1 آسان و قابل جلوگیری است.

زخم درجه 2:

لایه های عمیق تری از پوست دچار زخم شده اند و زخم باز به خوبی دیده می شود. ممکن است زخم با علائم عفونت چون درد، ترشح، بوی نامطبوع و رگه های قرمز هم همراه باشد. درمان در این مرحله نیاز به مراقبت های تخصصی چون اعمال پانسمان ها را دارد.

زخم درجه 3:

با عمیق تر شدن زخم آسیب به لایه های زیرین چون تاندون ها و حتی عضلات رسیده است. به احتمال زیاد عفونت هم در زخم وجود دارد که علائم آن گسترده تر و آزاردهنده تر شده است. در این مرحله نیز قطعا به مراقبت و درمان های تخصصی نیاز است.

زخم درجه 4:

با عمیق تر و گسترده تر شدن آسیب زخم دیابتی پیشرفت کرده و حتی به استخوان ها می رسد. این وضعیت که استئومیلیت یا عفونت استخوان نامیده می شود بسیار جدیست و به درمان فوری نیاز دارد. درد شدید، عفونت گسترده و ایجاد گانگرن (قانقاریا) با سیاه و خشک شدن بافت دیده می شود.

درجه 5 زخم دیابتی:

پیشرفته ترین مرحله زخم دیابتی است که گانگرن گسترده گفته می شود. گانگرن می تواند خشک یا مرطوب (به همراه عفونت باشد) در این مرحله قانقاریا تقریبا تمام پا را گرفته و سیاهی، خشک شدن و ظاهر مومیایی مانند به طور گسترده دیده می شوند. خطر عفونت سیستمیک نیز همچنان وجود دارد. با این تفاسیر درمان زخم دیابتی درجه 5 سخت تر است و حتما باید به صورت فوری انجام شود، در غیر این صورت خطر قطع عضو وجود دارد.

انواع زخم دیابتی

در دسته بندی انواع زخم ها آن ها را می توان بر علت ایجاد، عمق و شدت و تمیز یا آلوده بودن تقسیم کرد. هر یک از این تقسیم بندی ها برای درک بهتر زخم و کمک به درمان آن ضروریست که توسط تیم درمانی انجام می شود. با این حال افراد غیرمتخصص نیزمی توانند با آشنایی با انواع زخم، به آسیب های خود یا افراد نزدیک که دچار زخم دیابتی هستند توجه بیشتری کرده و مراقبت های لازم را اعمال کنند.

زخم دیابتی بر اساس علت ایجاد

نوروپاتیک :

زخم نوروپاتیک، زخمی است که در اثر آسیب به اعصاب ایجاد می شود. این زخم معمولا یا حس نمی شود یا حس و درد کاهش یافته و به سختی احساس می شود. در بیماران دیابتی به دلیل افزایش قند خون به مدت طولانی، اعصاب محیطی به تدریج آسیب می بینند که نتیجه آن نوروپاتی است. به دنبال نوروپاتی، آسیب های سطحی و کوچک و یا زخم های عمیق ایجاد می شوند بدون آن که بیمار متوجه شود.

بی حسی و گزگز، درد تیرکشنده، ضعف عضلانی، تغییر رنگ پوست و زخم های بدون درد از علائم زخم های نوروپاتیک است.

درمان زخم نوروپاتیک

در مواجه با زخم های نوروپاتیک اقداماتی چون تمیز کردن و پانسمان زخم، برداشتن بافت مرده، کاهش فشار از روی زخم و البته کنترل قند خون برای جلوگیری از آسیب بیشتر انجام می شود.

ایسکمیک:

زخم ایسکمیک زخمی است که از درون می خشکد. به دلیل کاهش جریان خون در ناحیه ای از بدن، بافت های آن از مواد مغذی و اکسیژن محروم می مانند که این موجب مرگ آن ها می شود. بیشتر افراد مبتلا به دیابت به بیماری عروق محیطی هم دچار هستند که در گردش خون اختلال ایجاد می کند. در نتیجه زخم های ایسکمیک به وجود می آیند.

زخم های باز عمیق، درد، تغییر رنگ پوست، شکننده و نازک شدن موهای ناحیه و ناخن های تغییر شکل یافته و ضخیم از علائم زخم ایسکمیک هستند.

درمان زخم ایسکمیک

برای درمان زخم ایسکمیک علاوه بر کنترل عوامل خطر، پانسمان و دیگر روش های درمان زخم، باید از آنژیوپلاستی یا جراحی بای پس یا دیگر روش هایی برای کمک به خونرسانی به مناطق آسیب دیده هم استفاده کرد.

نوروایسکیمیک :

این زخم ها ترکیبی از هر دو عارضه دیابت هستند، یعنی هم نوروپاتی (آسیب عصبی) و هم ایسکمی (کاهش جریان خون). روند بهبودی این زخم ها به دلیل این مشکلات کند و پیچیده است. زخم های نوروایسکمیک می توانند به سرعت گسترش یافته و عفونی شوند. خطر گانگرن و قطع عضو هم زیاد است، بنابراین درمان فوری ضروریست.

انواع زخم های دیابتی از نظر شدت

• سطحی : این زخم ها در لایه های سطحی پوست هستند و درمان آسان تر است. زخم ها معمولا بدون عفونت هستند. (زخم درجه 1 و 2)
• عمیق : آسیب به لایه های زیرین و حتی تاندون ها و استخوان ها رسیده که معمولا با عفونت همراه است. (زخم درجه 3)
• گانگرن : در مراحل پیشرفته تر زخم، ممکن است مرگ بافت (قانقاریا) پدید آید. گانگرن خشک در زخم های درجه 4 و گانگرین مرطوب در زخم های درجه پنج دیده می شود.

انواع زخم ها از نظر عفونت

همچنین به طور کلی می توان زخم ها را بر اساس عفونت نیز طبقه بندی کرد، که در دو نوع تمیز و عفونی هستند. در زخم های تمیز علائم عفونت دیده نمی شود، اما حتی این زخم ها هم ممکن است حاوی باکتری ها باشند و باید در مورد آن ها مراقبت بود. زخم های عفونی یا میکروبی، با التهاب، قرمزی و تورم و ترشح همراه هستند که برای درمان نیاز به استفاده از آنتی بیوتیک است.

 

زخم دیابتی در چه نواحی رخ می دهد؟

به دلیل قرارگیری تحت بیشترین فشار، زخم های دیابتی معمولا در پاها رخ می دهند. نوروپاتی دیابتی و اختلال در گردش خون هم در پاها بیشتر رخ می دهد و پاها را آسیب پذیر تر می کند.

نواحی شایع برای ایجاد زخم های دیابتی عبارتند از:

• پاشنه پا : به دلیل فشار مداوم بر این ناحیه و مشکلاتی چون خشکی و پوسته شدن پاشنه پا، یکی از شایع ترین نواحی برای ایجاد زخم دیابتی است.
• کف پا : کف پا بخصوص زیر سینه پا و زیر انگشت شست به دلیل قرارگیری تحت فشار بیشتر بدن در هنگام راه رفتن مستعد زخم هستند.
• انگشتان پا : به دلیل قرارگیری در نزدیک یکدیگر و رطوبت و اصطکاک، انگشتان پا مخصوصا در قسمت های میانی مستعد زخم و عفونت هستند. ناخون های بلند و درست اصلاح نشده هم می تواند به انگشتان مجاور خود آسیب برساند.
• مچ پا : اطراف مچ پا بخاطر برخورد کفش با پا یا فشار جوراب ممکن است زخم شوند.

نواحی دیگر زخم دیابتی

آیا زخم دیابتی در دیگر نواحی بدن به جز پاها هم ایجاد می شود؟ بله. اگرچه بیشتر زخم ها در ناحیه پاها قرار دارند، اما امکان ایجاد آن ها در سایر نقاط بدن هم وجود دارد. در واقع هر قسمتی از بدن که دچار زخم شده و با عوارض دیابتی چون نوروپاتی و کاهش جریان خون تحت خطر باشد، ممکن است دچار زخم دیابتی شود.

نواحی شایع دیگر عبارتند از دست ها به دلیل کارکرد بیشتر و قرار داشتن در معرض خطر، قسمت های تله که پوست نازک است یا روی استخوان قرار دارد، مثل آرنج و محل تزریق انسولین که به مرور زمان می تواند تبدیل به زخم شود.

عوامل خطر زخم دیابتی

مواردی که موجب تشدید زخم ها و حساسیت بیشتر در وخامت آن ها شده و ممکن است خطرات زخم را بیشتر کنند عوامل خطر هستند. به جز نوروپاتی دیابتی و بیماری عروقی که عوامل اصلی زخم بودند و آن ها را بررسی کردیم، دیگر مواردی که سبب تشدید زخم می شوند عبارتند از:

• سیگار کشیدن : نیکوتین موجب تنگ شدن رگ های خونی و ضعیف شدن گردش خون می شود
• فشار خون بالا : سبب آسیب به دیواره رگ ها شده و خطر لخته خون و انسداد رگ ها را بیشتر می کند
• چاقی : با افزایش وزن و چاقی بیماری های قلبی عروقی بیشتر شده، بیمار تحرک کمتری داشته و قند خون بالاتری دارد که همگی بهبود زخم ها را کند می کنند
• کلسترول بالا : تشکیل پلاک در دیواره رگ ها به دلیل کلسترول بالا نیز جریان خون را کاهش می دهد که در ابتلا به زخم دیابتی مؤثر است
• سن : با افزایش سن خطر ابتلا به زخم دیابتی هم بیشتر می شود، که از جمله دلایل آن کاهش تحرک، کاهش قدرت ترمیم بدن و سیستم ایمنی برای مبارزه با باکتری های عفونت زاست
• رژیم غذایی نامناسب : عدم دریافت کافی ویتامین ها و مواد معدنی اثر منفی بر ترمیم زخم ها می گذارد. هم چنین مصرف زیاد چربی ها، غذاهای فرآوری شده، شکر و دیگر مواد مضر با اضافه وزن و ضررهای دیگر خود در وخیم تر شدن وضعیت زخم ها مؤثرند

 

مراحل درمان زخم دیابتی

درمان زخم دیابتی یک فرآیند چند مرحله ای و گاهی پیچیده و طولانی است. هدف درمان به طور کلی کاهش فشار از زخم، جلوگیری از عفونت یا درمان آن، بهبود گردش خون و کمک به بسته شدن و ترمیم زخم است. درمان تخصصی با توجه به وضعیت هر زخم انجام می شود و ممکن است هرکدام از مراحل درمان پیچیده تر یا ساده تر باشند. اما به طور کلی می توان گفت برای همه زخم ها مراحل درمانی زیر نیاز است:

1. تمیز کردن و پانسمان زخم

• تمیز نگه داشتن زخم با شستشوی روزانه آن با استفاده از محلول سالین یا محلول های ضدعفونی کننده ضروریست. با این کار خطر عفونت زخم کاهش می یابد
• پس از تمیز کردن زخم و خشک کردن آن، لازم است زخم با یک پانسمان استریل مناسب محافظت شود. انتخاب نوع پانسمان بستگی به شرایط و شدت زخم دارد، برای زخم های پیشرفته لازم است تا از پانسمان های تخصصی استفاده شود.
• بافت مرده و عفونی هم یک آلودگی زخم است که باید برداشته شود. روش برداشتن بسته به موقعیت زخم دارد. (دبریدمان یا روش های دیگر)

2. کنترل عفونت

• در صورتی که احتمال عفونت وجود دارد باید مطمئن شد زخم تمیز باقی بماند، اما اگر علائم عفونت دیده می شود، باید در صدد درمان عفونت برآمد.
• برای درمان عفونت زخم لازم است تا نوع باکتری عامل عفونت شناخته شود، به این منظور کشت زخم توسط پزشک انجام می شود.
• پزشک آنتی بیوتیک مناسب را تجویز می کند. آنتی بیوتیک در اشکال موضعی و یا خوراکی تجویز می شوند که بسته به شرایط بیمار دارد.
• درمان موضعی زخم هم ضروریست. ترشحات زخم باید کنترل شده و زخم به صورت مداوم تمیز شود و با استفاده از پانسمان های مدرن مدیریت شود.

3. بهبود گردش خون

• جهت کمک به ترمیم سریع تر زخم های دیابتی، لازم است گردش خون که ضعیف تا حد ممکن بهبود یابد.
• بدین منظور داروهایی تجویز می شود.
• همچنین از بیمار خواسته می شود با داشتن تحرک مناسب و ورزش های سبک به جریان خون خود کمک کند.
• در موارد شدید که گردش خون مختل شده ممکن است از روش های جراحی برای بهبود گردش خون استفاده شود.

4. تغذیه سالم

• برای کمک به بهبود سریع تر زخم ها داشتن یک رژیم غذایی غنی ضروری است.
• رژیم غذایی باید شامل پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی باشد.
• بدین منظور مصرف میوه ها، سبزی ها، کربوهیدرات های پیچیده و پروتئین لازم است.

5. کنترل قند خون

• در هر مرحله ای از درمان زخم دیابتی که هستید، قند خون باید کنترل شود.

 

موارد گفته شده مراحل کلی درمان زخم دیابتی بودند، اما درمان معمولا پیچیده تر بوده و نیاز به روش های مکمل دارد. روش هایی چون اوزون تراپی، وکیوم تراپی، پلاسما درمانی و غیره که به آن ها خواهیم پرداخت.

 

روش های درمان زخم دیابتی

برای درمان زخم دیابتی در ابتدا از روش های ابتدایی چون تمیز کردن، پانسمان و دارودرمانی استفاده می شود. اما در درجات بالاتر اقدامات اولیه کافی نیستند و باید درمان های تخصصی تر هم به کار گرفته شود. بسته به این که زخم در چه شرایطی بوده و بیمار نیز از نظر سلامت جسمی و روحی چه موقعیتی دارد، روش های درمانی و مدت زمان اجرای آن ها متفاوت است.

روش های نوین

امروزه برای درمان زخم دیابتی از راه های ترکیبی و جدید علم پزشکی با استفاده از فناوری های جدید استفاده می شود. در کنار درمان های رایج و اولیه این درمان ها نیز می توانند بسیار مفید باشند. در ادامه برخی روش های نوین درمان زخم دیابتی را شرح می دهیم.

درمان زخم دیابتی با پانسمان های مدرن

پانسمان های نوین یا مدرن، نوعی تخصصی از پانسمان ها هستند که برای درمان زخم های حاد و مزمن که شرایط پیچیده ای دارند استفاده می شوند. در مقابل پانسمان های سنتی که تنها نقش محافظتی و پوشانندگی داشتند، این پانسمان ها در درمان مستقیم تأثیر دارند. برای درمان زخم دیابتی از انواع پانسمان های هوشمند استفاده می شود، اما انتخاب نوع پانسمان به شرایط زخم و نظر درمانگر بستگی دارد. در واقع طیف وسیعی از پانسمان های نوین وجود دارند که هر یک ارائه دهنده ویژگی های خاصی هستند. بعضی از انواع پانسمان های نوین که برای درمان زخم دیابتی استفاده می شوند:

پانسمان هیدروکلوئید

این پانسمان ها با داشتن لایه بیرونی ضد آب و لایه داخلی ژله ای، رطوبت زخم را حفظ می کند تا محیط مناسبی برای بستر زخم فراهم شود. بنابراین برای زخم های دیابتی که دارای ترشح هستند می توان از پانسمان هیدروکلوئیدی استفاده کرد.

پانسمان فوم

فوم های پانسمان با داشتن حفره های کوچک درونی، ترشحات زخم را به خود جذب می کنند، بنابراین برای زخم های دیابتی که ترشح دارد می توان از آن استفاده کرد.

پانسمان هیدروژل

در مقابل زخم های مرطوب، برخی زخم ها خشک و نکروتیک هستند که نیاز به آب رسانی و نرم شدن دارند. پانسمان هیدروژل حاوی مقادیر زیادی آب است که می تواند برای این زخم ها و زمانی که به دبریدمان زخم نکروزه نیاز است استفاده شود.

پانسمان نقره ای

نوعی از پانسمان های نوین آغشته به یون نقره به همراه موادی چون کلسیم هستند. نقره با خاصیت آنتی باکتریال قوی که دارد می تواند به کاهش بار باکتریایی زخم کمک کند، از این رو برای درمان زخم دیابتی عفونی از پانسمان های حاوی یون نقره استفاده می شود.

پانسمان فیلم

برای زخم های سطحی تر می توان از پانسمان های فیلم استفاده کرد که با شفافیتی که دارند، زخم را هم قابل مشاهده می کنند. هم چنین نسبت به هوا نفوذپذیر هستند که اجازه تنفس پوست را می دهد. به دلیل عدم چسبندگی پانسمان فیلم می توان برای زخم هایی که در مرحله تشکیل بافت گرانوله هستند از این پانسمان استفاده کرد تا هنگام تعویض بافت جدید آسیب نبیند.

 

پانسمان های نوین دیگری هم وجود دارند که بسته به شرایط زخم مورد استفاده برای درمان زخم دیابتی قرار می گیرند. نکته مهم در مورد استفاده از پانسمان این است که باید بر اساس نوع زخم و تجویز درمانگر استفاده شوند تا مفید باشند. هم چنین تعویض به هنگام پانسمان هم از اهمیت زیادی برخوردار است.

 

درمان زخم دیابتی با وکیوم تراپی

از دیگر روش های نوین درمان زخم دیابتی، وکیوم تراپی زخم است. وکیوم تراپی یا درمان با فشار منفی روشی مؤثر برای زخم هاییست که برای بهبود نیاز به تشویق دارند. بخصوص اگر مشکلات گردش خون وجود دارد وکیوم تراپی می تواند کمک کند.

در فرآیند وکیوم تراپی از سیستم وکیوم استفاده می شود که شامل دستگاه مکش،مخزن تخلیه، اتصالات و پانسمان فوم است. طی این روش پانسمان روی زخم قرار گرفته و مهروموم می شود؛ لوله اتصال که به آن وصل می شود به دستگاه متصل شده و فشار منفی بر زخم اعمال می شود.

فشار منفی ایجاد شده با مکش همراه است که مایعات اضافی زخم را حذف کرده، تورم را کاهش داده و موجب افزایش جریان خون در ناحیه زخم می شود. از این رو زخم تمیز تر شده، گردش خون بهبود یافته و درمان زخم سریع تر صورت می گیرند.

البته درمان با فشار منفی برای زخم های دیابتی که عفونت فعال دارند به کار نمی رود و عفونت باید کنترل شده باشد.

وکیوم تراپی زخم دیابتی می تواند در کلینیک های درمان زخم انجام شود. هم چنین برای افرادی که قادر به مراجعه به مراکز درمانی نیستند، می توان از خدمات وکیوم تراپی زخم در منزل هم بهره برد. تعداد جلسات وکیوم تراپی و میزان انجام آن به شرایط فرد و زخم وی بستگی دارد که توسط تیم درمانی مشخص می شود.

 

درمان زخم دیابتی با اوزون تراپی

روش نوین دیگری که برای درمان بسیاری از زخم ها از جمله زخم دیابتی انجام می شود، اوزون تراپیست. درمان با گاز اوزون با تزریق موضعی اوزون، یا حمام اوزون و یا اوزون تراپی سیستمیک انجام می شود.

اوزون گازی است تشکیل شده از سه اتم اکسیژن، که با رسیدن به زخم موجب افزایش رسیدن اکسیژن به آن می شود. بنابراین زخم سریع تر بهبود پیدا می کند. هم چنین خاصیت ضد میکروبی و ضد التهابی اوزون در کاهش بار باکتریایی و عفونت زخم بسیار مؤثر است.

اوزون تراپی زخم باید در محیط استریل و توسط تیم درمانی انجام شود. درمان با گاز اوزون یک روش مکمل است که در کنار سایر روش های درمانی استفاده می شود.

درمان زخم دیابتی با پلاسمای غنی از پلاکت

پلاسمای غنی از پلاکت یا PRP روش نوین دیگری برای درمان انواع زخم ها، از جمله زخم دیابتیست پلاسمای خون حاوی سلول های خونی، پروتئین و فاکتور های رشد و پلاکت هاست که در لخته شدن خون و کمک به ترمیم آن نقش دارند. در روش PRP خون از بیمار گرفته شده و با سانترفیوژ شدن پلاسمای غنی از پلاکت آن جدا می شود، سپس به محل زخم تزریق می شود که این فرآیند موجب بهبودی سریع تر زخم می شود.

 

سایر روش های نوین درمان زخم دیابتی

روش های نوین دیگری هم برای درمان زخم دیابتی وجود دارند، مثل درمان با سلول های بنیادی، لایت تراپی، درمان با لیزر، کرایوتراپی، الکتروتراپی و غیره. بسته به نوع و شدت زخم و صلاحدید پزشک از روش های جدید درمان استفاده می شود. در بیشتر مواقع درمان ها به صورت ترکیبی انجام می شوند تا اثر بخشی بیشتری داشته باشند.

 

دبریدمان زخم دیابتی چیست؟

برای آن که زخم بتواند ترمیم شود و بافت جدید روی آن ایجاد شود، لازم است بافت مرده و آسیب دیده برداشته شود. بافت مرده اجازه تشکیل بافت گرانولاسیون را نمی دهد و می تواند سایر قسمت ها را نیز به مرگ بافت دچار کند. بنابراین، برداشتن بافت مرده و آسیب دیده در درمان زخم دیابتی و سایر زخم ها اهمیت زیادی دارد. به برداشتن بافت مرده، آسیب دیده و عفونی، دبریدمان زخم گفته می شود.

دبریدمان به منظور تسهیل روند بهبود، جلوگیری از تجمع باکتری ها در محل بافت مرده و عفونت، کاهش درد و تسریع درمان ضروریست. بنابراین اگر زخم دارای بافت مرده باشد، باید با یکی از روش های دبردیمان آن را برداشت.

انواع دبریدمان

بسته به شدت و عمق زخم و لایه آسیب دیده، روش های مختلفی از دبریدمان انجام می شود. روش های دبریدمان به طور کلی به دسته دبریدمان غیرتهاجمی و دبریدمان تهاجمی انجام می شود. انواع رایج روش های دبریدمان عبارتند از:

دبریدمان خودکار

روش غیر تهاجمی است که از پانسمان ها برای جذب خودکار بافت های مرده استفاده می شود. پانسمان های مخصوصی بدین منظور وجود دارد که با نرم کردن بافت مرده و جذب آن ها به خود، دبریدمان را به صورت خودکار و به آرامی انجام می دهند. برای بافت های مرده سطحی و شرایطی که زخم وخیم نبوده و عفونت گسترش پیدا نکرده می توان از این روش بهره گرفت

دبریدمان مکانیکی

این روش دبریدمان نیمه تهاجمی است که طی آن از ابزار های جراحی برای برداشتن بافت آسیب دیده استفاده می شود. زمانی که نیاز به حذف سریع تر بافت مرده و اعمال درمان برای زخم است از این روش استفاده می شود. اگر لایه های مرده ضخیم باشند و دبریدمان خودکار کافی نباشد نیز می توان از دبریدمان مکانیکی کمک گرفت.

دبریدمان شیمیایی

راه دیگری برای پاکسازی زخم ها از بافت مرده و عفونی، استفاده از مواد شیمیایی خاص است. این مواد شامل ژل ها، پماد ها یا محلول های مخصوص به دبریدمان هستند که به تدریج بافت های مرده را تجزیه می کنند. اگر در دبریدمان زخم عجله ای نباشد می توان از این روش هم استفاده کرد. کولاژناز، پاپانین و تریپسین از جمله آنزیم های مورد استفاده در موادی هستند که برای دبریدمان شیمایی استفاده می شوند.

دبریدمان جراحی

در موارد شدید زخم که بافت مرده زیاد بوده و خطرآفرین است و یا درمان باید به صورت اورژانسی انجام شود، به روش تهاجمی دبریدمان یعنی دبریدمان جراحی نیاز است. طی این روش بی حسی موضعی یا بیهوشی بیمار (در مواردی که زخم وسیع و عمیق است) اعمال می شود و سپس قسمت های آسیب دیده و مرده با ابزار جراحی برداشته می شوند و زخم پانسمان می شود.

 

نکات مهم در مورد دبریدمان زخم

• دبردیمان باید حتما در صورت تجویز پزشک انجام شود. در مواردی که اقدام به دبریدمان زخم بدون تخصص لازم شود، ممکن است بافت های سالم و ضروری زخم هم آسیب ببینند.
• روش دبریدمان باید توسط متخصصین و در محیط استریل انجام شود.
• پس از دبریدمان زخم نیاز به مراقبت هایی برای تمیز نگه داشتن زخم وجود دارد.
• دارویی هایی نیز تجویز می شود تا خطر عفونت را کاهش دهد که باید به طور کامل مصرف شوند.

 

عوارض عدم درمان زخم دیابتی

اگر برای درمان زخم دیابتی به موقع اقدام نشود و یا درمان ها به صورت نادرست و نیمه کاره انجام شوند، علاوه بر خود زخم عوارض دیگری هم به وجود خواهد آمد. عوارض عدم درمان زخم دیابتی حتی می تواند جدی و تهدید کننده زندگی بیمار باشد، بنابراین درمان به موقع و صحیح بسیار ضروریست.

عدم درمان زخم دیابتی می تواند عوارض زیر را به دنبال داشته باشد:

عفونت گسترده:

عدم درمان زخم دیابتی می تواند منجر به عفونت گسترده در نواحی اطراف زخم شود. به تدریج عفونت به بافت های عمیق تر چون تاندون ها و استخوان ها می رسید و وضعیت به عفونت استخوانی تغییر می کند. این عفونت گسترده و خطرناک است.

تخریب بافت های اطراف زخم:

با درمان نشدن زخم و ایجاد بافت مرده، سایر بافت های اطراف زخم هم مورد آسیب قرار می گیرند. باکتری های عفونت زا افزایش یافته، اکسیژن و مواد مغذی به سایر سلول ها و بافت ها هم نمی رسد و موجب تخریب بیشتر می شود.

گانگرن:

گسترش عفونت و تخریب بافت های بیشتر نهایتا منجر به گانگرن یا مرگ عضو می شود. در این حالت قانقاریا همه یا بخشی از اندام را در بر می گیرد. درمان زخم دیگر امکان پذیر نیست و بافت مرده باید برداشته شود.

قطع عضو:

گانگرن گسترده نهایتا منجر به تهدید حیات بیمار می شود، بنابراین برای حفظ جان بیمار ناچارا عضو مورد نظر باید قطع شود.

سپسیس:

در صورتی که عفونت گسترش پیدا کند و به خون بیمار وارد شود، سیستم ایمنی بدن طی واکنش به عفونت التهاب شدید را در تمام بدن به وجود می آورد. این وضعیت مسمومیت خون، عفونت خون یا سپسیس خوانده می شود که خطرناک است و حتی ممکن است جان بیمار را بگیرد.

با مرور این عوارض جدی از عدم درمان به موقع و صحیح زخم دیابتی مجددا تأکید می شود که درمان زخم دیابتی به صورت تخصصی اهمیت زیادی دارد و باید پیگیری شود.

 

عفونت زخم دیابتی

زخم های دیابتی به دلیل شرایطی که وجود دارد، یعنی آسیب عصبی و عدم اطلاع از زخم ها، اختلال در گردش خون و روند بهبودی کند و سیستم ایمنی ضعیف در افراد دیابتی، بسیار مستعد عفونت هستند. ممکن است یک زخم دیابتی خیلی زود از درجات اولیه پیشرفت کرده و عفونی شود.

عفونت زخم دیابتی با علائمی قرمزی و التهاب اطراف زخم، درد و حساسیت، ترشح چرک از زخم، تغییر رنگ پوست و تب و لرز همراه است. در صورت مشاهده هر یک از این علائم ضروریست تا بیمار به پزشک مراجعه کند و درمان زخم عفونی انجام شود.

 

درمان زخم دیابتی عفونی

برای درمان زخم دیابتی عفونت کرده هم اقداماتی که پیش تر مرور کردیم انجام می شود، با این حال نیاز به مراقبت بیشتر بوده و احتمالا درمان طولانی تر می شود. به منظور درمان عفونت زخم دیابتی لازم است تا:

• تشخیص و شناسایی عفونت : نوع عفونت زخم باید شناسایی و بررسی شود تا آنتی بیوتیک های مورد نیاز بسته به آن تجویز شوند. این کار با کشت زخم انجام می شود.
• دارودرمانی : آنتی بیوتیک ها و مسکن های مورد نیاز بسته به نوع زخم تجویز می شوند.
• پانسمان های مخصوص : لازم است تا از پانسمان های مخصوص به زخم عفونی استفاده شود تا ترشحات را جذب کرده و بار باکتریایی را کم کند.
• در موارد شدید، ممکن است به اقداماتی چون جراحی و برداشتن بافت های عفونی و یا تخلیه چرک نیاز باشد.

 

پیشگیری از ایجاد زخم دیابتی

با وجود پیچیده بودن زخم های دیابتی و درمان نسبتا سخت و طولانی آن ها، اقدامات پیشگیرانه بسیار آسان است. با داشتن یک روتین مراقبتی و سلامتی و رعایت چند نکته به صورت منظم، می توان از بروز زخم دیابتی و دردسر های آن جلوگیری کرد. مهم ترین راه های پیشگیری از بروز زخم دیابتی را مرور می کنیم.

• کنترل قند خون

مهم ترین عامل در جلوگیری از بروز زخم دیابتی، مدیریت و کنترل قند خون است. اگر قند خون خود را به صورت منظم بررسی کرده و رژیم غذایی مناسب و تحرک کافی داشته و مصرف داروها را نیز به موقع انجام دهید، قند خون در محدوده نرمال نگه داشته می شود و خطر زخم دیابتی هم بسیار کمتر می شود.

• مراقبت از اندام به خصوص پاها

افراد دیابتی باید مراقبت بیشتری از اندام خود بخصوص پاها داشته باشند تا مورد آسیب قرار نگیرند. از آنجایی که نوروپاتی دیابتی در پاها بیشتر رخ داده و در معرض عوارض و آسیب بیشتری هستند، باید به صورت روزانه بررسی شوند. مراقبت از پاها شامل موارد زیر است:

• بررسی روزانه همه قسمت های پا
• شستشوی روزانه و تمیز نگه داشتن پاها
• خشک کردن پاها بخصوص در نواحی مثل انگشتان پا
• مرطوب نگه داشتن قسمت هایی که ترک وجود دارد، مثل پاشنه پا
• کوتاه و مرتب نگه داشتن ناخن ها و دقت در انجام این کار
• داشتن کفش و دمپایی مناسب و طبی که فشار ایجاد نکند
• اجتناب از پابرهنه راه رفتن حتی در منزل
• مراجعه منظم به متخصص پا

• سبک زندگی مناسب

اقدامات دیگر شامل داشتن سبک زندگی مناسب است. این شامل رژیم غذایی متعادل، داشتن ورزش منظم برای بهبود گردش خون و تقویت عضلات، عدم استعمال سیگار و درمان به موقع زخم های سطحی و کوچک است.

با رعایت نکات گفته شده و تبدیل آن ها به عادات همیشگی خود، می توانید از بروز زخم دیابتی پیشگیری کنید.

 

نقش تیم درمانی در مدیریت و درمان زخم دیابتی

مدیریت و درمان زخم دیابتی فرآیندی طولانی و پیچیده است که نیاز به تخصص های مختلفی دارد. از این رو ممکن است بیمار مجبور به مراجعه به متخصصین مختلف باشد. اما برای سهولت بیشتر در چنین وضعیتی، کلینیک های اختصاصی درمان زخم وجود دارند که خود متشکل از تیم درمانی هستند.

تیم درمانگر با کار گروهی و بررسی چند جانبه زخم و مشکلات بیمار، راه حل مناسب و کارا تر که درمان را سریع تر و مؤثر تر کند ارائه می دهند. بنابراین همکاری چند متخصص در تیم درمانی، نتیجه بسیار بهتری برای بیمار زخم دیابتی خواهد داشت.

 

تیم درمانگر زخم در کلینیک های درمان زخم شامل اعضای زیر است:

• متخصص داخلی : برای معاینات اولیه و هماهنگی با سایر اعضای تیم
• متخصص غدد : بر کنترل قند خون و مدیریت دیابت تمرکز دارد
• متخصص پوست : جهت تشخیص و درمان آسیب پوستی و زخم ها و درمان عفونت زخم
• جراح : جهت انجام جراحی های عروق و مشکلات دیگر در صورت نیاز
• فیزیوتراپ : برای کمک به بیمار جهت تحرک بیشتر، اصلاح مشکلات مفصلی و استخوانی، کمک به بازیابی توانایی از دست رفته ناشی از زخم
• متخصص پا : برای مراقبت تخصصی از پا و تمرکز بر درمان زخم پای دیابتی
• پرستاران : مسئول انجام پانسمان، مراقبت های روزانه از زخم، آموزش بیمار و فراهم کردن نیاز های وی
• مشاور تغذیه : برای ارائه و کنترل رژیم غذایی مناسب فرد دیابتی و بهبود قند خون

 

بهترین روش برای درمان زخم دیابتی چیست؟

با آن که با اقدامات پیشگیرانه می توان تا حد زیادی از بروز زخم دیابتی جلوگیری کرد، اما اگر زخم به وجود آمده، باید به دنبال درمان آن باشید و در مورد آن تعلل نکنید. روش های درمانی به صورت کلی گفته شد، اما زخم دیابتی وضعیتی نیست که بتوان با درمان های خانگی و خوددرمانی آن را مدیریت کرد.

درمان زخم دیابتی نیاز به تخصص در مورد بیماری دیابت، زخم ها، مراقبت های ویژه و راه های ترکیبی و تخصصی دارد. از این رو بهترین روش برای درمان زخم دیابتی، مراجعه به کلینیک های درمان زخم و پزشکان متخصص است که می توانند از ابتدا درمان را در مسیر درست هدایت کنند.

درمان های خودسرانه و خانگی و عدم دریافت کمک های ویژه، می تواند کیفیت زندگی بیمار را کاهش داده، درد و رنج را بیشتر کرده، شرایط زخم وخیم تر شده و حتی مدت زمان و هزینه های مصرفی برای درمان را هم افزایش دهد.

درمان در کلینیک های تخصصی راه سریع تر و کم عارضه تر است که می تواند از بروز عوارض جلوگیری کند.