تست ABI چیست؟ روش انجام، تفسیر عدد و کاربرد آن در زخم پا

تست ABI (شاخص فشار مچ پا به بازو، Ankle-Brachial Index) آزمایشی ساده، بدون درد و بدون اشعه برای سنجش جریان خون پاهاست. فشار خون در مچ پا و بازو با کاف فشارسنج و دستگاه داپلر دستی اندازه‌گیری و فشار مچ بر فشار بازو تقسیم می‌شود. عدد طبیعی بین ۱٫۰۰ و ۱٫۴۰ است. عدد ۰٫۹۰ یا کمتر یعنی سرخرگ‌های پا تنگ شده‌اند (بیماری شریانی محیطی). تست ABI پیش از بستن جوراب یا بانداژ فشاری روی زخم ساق پا لازم است. در افراد دیابتی، برای بررسی خون‌رسانی پا و احتمال ترمیم زخم پا هم انجام می‌شود. کل آزمایش حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد.

ABI چیست و چه چیزی را نشان می‌دهد؟

در فرد سالم، فشار خون در مچ پا کمی بیشتر یا برابر با فشار بازوست. اگر سرخرگ‌های پا با رسوب چربی (تصلب شرایین) تنگ یا بسته شوند، فشار خونی که به مچ پا می‌رسد کمتر می‌شود و نسبت آن به فشار بازو پایین می‌آید. این نسبت همان ABI است:

ABI هر پا = بیشترین فشار سیستولیک مچ همان پا ÷ بیشترین فشار سیستولیک بازو (از دو دست)

هر پا جداگانه محاسبه می‌شود، چون ممکن است فقط یک پا درگیر باشد. ABI پایین علاوه بر کمبود خون‌رسانی پا، نشانه‌ی خطر بیشتر سکته‌ی قلبی و مغزی هم هست. به همین دلیل، با ABI غیرطبیعی، فشار خون، چربی خون و قند هم باید بررسی شود. بیشتر بخوانید: بیماری عروقی محیطی.

چه کسانی باید تست ABI بدهند؟

• هر زخم ساق یا پا که پس از دو هفته بهتر نشده است، پیش از تصمیم درباره‌ی درمان
• پیش از جوراب واریس یا بانداژ فشاری برای زخم وریدی. اگر خون‌رسانی پا کم باشد، فشار بانداژ می‌تواند به پا آسیب بزند. بیشتر بخوانید: تفاوت زخم وریدی و شریانی.
• درد ساق یا باسن هنگام راه رفتن که با ایستادن و استراحت آرام می‌شود (لنگش متناوب)
• درد پا در حال استراحت یا شب‌ها، پای سرد و رنگ‌پریده، نبض ضعیف پا یا زخمی که دیر خوب می‌شود
• افراد دیابتی: انجمن دیابت آمریکا این تست را برای افراد دیابتی ۵۰ سال به بالا، کسانی که عوارض دیابت یا مشکل پا دارند، و کسانی که بیش از ۱۰ سال دیابت دارند توصیه می‌کند. بیشتر بخوانید: درمان زخم پای دیابتی.
• سیگاری‌ها و افراد دارای فشار خون بالا، چربی خون بالا یا بیماری کلیوی، به‌خصوص اگر علامتی در پا دارند

تست ABI چگونه انجام می‌شود؟

1. بیمار حدود ۱۰ دقیقه به پشت دراز می‌کشد تا فشار خونش ثابت شود.
2. کاف فشارسنج دور بازو بسته می‌شود و با گذاشتن پروب داپلر روی سرخرگ بازو، فشار سیستولیک هر دو دست اندازه‌گیری می‌شود.
3. کاف دور مچ پا، کمی بالاتر از قوزک، بسته می‌شود و فشار دو سرخرگ پا (روی پا و پشت قوزک داخلی) با داپلر اندازه‌گیری می‌شود.
4. همین کار برای پای دیگر تکرار می‌شود و ABI هر پا محاسبه می‌شود.
5. در صورت نیاز، به‌خصوص در افراد دیابتی، فشار انگشت شست پا هم با کاف کوچک اندازه‌گیری می‌شود (شاخص انگشت پا به بازو یا TBI).

تست درد ندارد. فقط هنگام باد شدن کاف، فشار کوتاهی روی بازو و مچ حس می‌شود. اگر زخم دقیقاً جایی است که کاف بسته می‌شود، زخم پیش از آن پوشانده می‌شود یا روش دیگری به کار می‌رود.

آمادگی پیش از تست

• لباس گشاد بپوشید تا بازو و ساق راحت در دسترس باشند.
• از حدود دو ساعت پیش از تست سیگار نکشید و قهوه ننوشید، چون فشار خون را تغییر می‌دهند.
• اگر لخته‌ی خون در پا (DVT)، ورم شدید یا درد زیاد پا دارید، پیش از تست بگویید.
• فهرست داروها و نتیجه‌ی آزمایش‌ها یا سونوگرافی‌های قبلی را همراه بیاورید.

تفسیر عدد ABI

ABI مساوی یا کمتر از ۰٫۹۰ معیار تشخیص بیماری شریانی محیطی در راهنماهای انجمن قلب آمریکا (۲۰۲۴) و انجمن قلب اروپا (۲۰۲۴) است. مرزهای بانداژ فشاری از راهنماهای زخم ساق پا آمده‌اند و ممکن است در راهنماهای مختلف کمی فرق کنند. تصمیم نهایی را درمانگر بر اساس معاینه می‌گیرد.

تست ABI در افراد دیابتی

در دیابت و نارسایی کلیه، دیواره‌ی سرخرگ‌های ساق ممکن است سفت و آهکی شود. کاف نمی‌تواند آن را فشار دهد و ABI به‌اشتباه طبیعی یا بالا نشان داده می‌شود. به همین دلیل، در افراد دیابتی یک ABI «طبیعی» بیماری شریانی را رد نمی‌کند. در کنار آن، این بررسی‌ها هم انجام می‌شود:

• فشار انگشت شست پا و شاخص انگشت به بازو (TBI): سرخرگ‌های انگشت کمتر آهکی می‌شوند. TBI مساوی یا کمتر از ۰٫۷۰ غیرطبیعی است.
• شکل موج داپلر سرخرگ‌های پا.
• اکسیژن پوست (TcPO2) در بعضی مراکز.

طبق راهنمای بین‌المللی پای دیابتی (IWGDF 2023)، در فرد دیابتی با زخم پا، فشار انگشت کمتر از ۳۰ میلی‌متر جیوه یا TcPO2 کمتر از ۲۵ میلی‌متر جیوه یعنی خون‌رسانی برای ترمیم زخم کافی نیست. در این حالت، تصویربرداری عروق و بررسی برای باز کردن رگ باید فوری انجام شود. هر زخم پای دیابتی که با درمان درست در چهار تا شش هفته بهتر نشود، باید از نظر عروقی بررسی شود.

اگر نتیجه‌ی ABI غیرطبیعی بود چه می‌شود؟

• سونوگرافی داپلر رنگی یا روش‌های دیگر تصویربرداری، برای پیدا کردن محل و شدت تنگی
• ارجاع به جراح عروق، به‌خصوص اگر زخم، درد در حال استراحت یا ABI کمتر از ۰٫۵۰ دارید
• کنترل عوامل خطر: ترک کامل سیگار، کنترل قند، فشار و چربی خون، و داروهایی که پزشک برای پیشگیری از سکته تجویز می‌کند
• برنامه‌ی پیاده‌روی منظم برای لنگش متناوب، اگر زخم یا درد در حال استراحت ندارید
• تغییر برنامه‌ی درمان زخم: مثلاً نوع بانداژ، پرهیز از برداشتن بافت خشک سیاه پیش از درمان عروق، و مراقبت بیشتر از پاشنه و انگشتان

بیشتر بخوانید: درمان بیماری شریانی محیطی (PAD).

ABI ورزشی

گاهی فرد هنگام راه رفتن درد ساق دارد ولی ABI در حال استراحت طبیعی است. در این حالت، ABI پس از راه رفتن روی تردمیل یا پس از چند حرکت بالا بردن پاشنه دوباره اندازه‌گیری می‌شود. افت فشار مچ پس از ورزش نشان می‌دهد که تنگی سرخرگ هنگام فعالیت مشکل ایجاد می‌کند.

تست ABI در مطب درمان زخم

در مطب درمان زخم، تست ABI بخشی از ارزیابی هر زخم ساق و پاست. پیش از شروع بانداژ فشاری و در زخم‌های پای دیابتی انجام می‌شود تا درمان بر اساس وضعیت خون‌رسانی پا انتخاب شود. اگر نتیجه کمبود خون‌رسانی را نشان دهد، بیمار برای بررسی عروق به جراح عروق ارجاع داده می‌شود. کلینیک زخم تهران و روند مراجعه

پرسش‌های پرتکرار

تست ABI درد دارد؟

نه. فقط فشار کوتاه کاف فشارسنج روی بازو و مچ حس می‌شود. اشعه، سوزن و ماده‌ی حاجب هم ندارد.

فرق تست ABI با سونوگرافی داپلر عروق چیست؟

ABI یک عدد کلی از خون‌رسانی پا می‌دهد و سریع و ارزان است. سونوگرافی داپلر رنگی محل دقیق و شدت تنگی را نشان می‌دهد. معمولاً ABI اول انجام می‌شود و اگر غیرطبیعی بود، سونوگرافی.

ABI طبیعی یعنی گردش خون پایم کاملاً سالم است؟

در بیشتر افراد بله. اما در دیابت و بیماری کلیوی، سرخرگ‌های آهکی ممکن است عدد را به‌اشتباه طبیعی نشان دهند. در این افراد، فشار انگشت پا هم بررسی می‌شود.

تست ABI را هر چند وقت یک‌بار باید تکرار کرد؟

در زخم‌هایی که با بانداژ فشاری درمان می‌شوند، معمولاً هر چند ماه یک‌بار، یا زودتر اگر زخم خوب نمی‌شود، درد تازه پیدا شده یا رنگ پا تغییر کرده است. در افراد دیابتی، پا باید دست‌کم سالی یک‌بار از نظر گردش خون معاینه شود.

منابع

• Gornik HL, et al. 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease. Circulation. 2024.
• Mazzolai L, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. European Heart Journal. 2024.
• Fitridge R, et al. IWGDF/ESVS/SVS guidelines on the diagnosis, prognosis and management of peripheral artery disease in patients with diabetes and a foot ulcer. 2023.
• National Wound Care Strategy Programme (NHS England). Lower limb recommendations for clinical care. 2020.
• American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes: Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care.