بیماری عروقی محیطی

حقایقی درباره بیماری عروقی محیطی (PVD)

بیماری عروقی محیطی یا Peripheral Vascular Disease که به اختصار PVD نامیده می‌شود، به گروهی از اختلالات عروقی گفته می‌شود که شریان‌ها و گاهی وریدهای خارج از قلب و مغز را درگیر می‌کنند. در بسیاری از منابع پزشکی، وقتی از PVD صحبت می‌شود منظور بیماری شریان محیطی یا PAD است. در این بیماری پلاک‌های چربی، کلسترول و مواد التهابی به‌تدریج در دیواره شریان‌ها تجمع پیدا می‌کنند و باعث تنگ شدن رگ‌ها می‌شوند. این فرایند که آترواسکلروز نام دارد مسیر عبور خون را محدود می‌کند و در نتیجه بافت‌های اندام‌ها اکسیژن و مواد مغذی کمتری دریافت می‌کنند.

عواملی مانند کلسترول بالا، دیابت، فشار خون بالا، سیگار، کم‌تحرکی و اضافه‌وزن احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند و خطر آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. بسیاری از افراد در مراحل اولیه بیماری علامت واضحی ندارند، اما با پیشرفت انسداد شریانی علائمی مانند درد پا هنگام راه رفتن یا خستگی زودرس عضلات پا ظاهر می‌شود. کاهش طولانی‌مدت جریان خون می‌تواند عملکرد طبیعی بافت‌ها را مختل کند و در صورت عدم درمان به مشکلات جدی‌تری منجر شود.

پزشکان برای تشخیص بیماری شریان محیطی از روش‌هایی مانند معاینه نبض پا، اندازه‌گیری شاخص مچ پا به بازو (ABI)، سونوگرافی داپلر و در موارد پیشرفته آنژیوگرافی استفاده می‌کنند. این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کند محل و شدت تنگی عروق را مشخص کند. پس از تشخیص، درمان با توجه به شدت بیماری تعیین می‌شود و ممکن است شامل اصلاح سبک زندگی، ترک سیگار، کنترل فشار خون و قند خون، مصرف داروهای کاهنده کلسترول یا داروهای ضدپلاک باشد. در برخی بیماران نیز روش‌هایی مانند آنژیوپلاستی یا جراحی عروق برای باز کردن شریان‌های مسدود شده انجام می‌شود.

اگر کاهش جریان خون شدید شود و درمان به‌موقع انجام نشود، ممکن است زخم‌های مزمن در پا ایجاد شود. این زخم‌ها به دلیل کاهش خون‌رسانی به‌سختی ترمیم می‌شوند و در موارد پیشرفته می‌توانند باعث نکروز بافت و حتی نیاز به قطع عضو شوند. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و کنترل عوامل خطر نقش مهمی در پیشگیری از عوارض بیماری عروقی محیطی دارد.

بیماری عروقی محیطی (PVD) چیست؟

PVD به مجموعه‌ای از بیماری‌ها گفته می‌شود که عروق خونی خارج از قلب و مغز را درگیر می‌کنند. شایع‌ترین شکل این بیماری، درگیری شریان‌های پا است که به آن بیماری شریان محیطی یا Peripheral Artery Disease گفته می‌شود. در این وضعیت، تجمع پلاک‌ها در دیواره داخلی شریان‌ها باعث باریک شدن رگ‌ها و کاهش جریان خون می‌شود.

این روند معمولاً به‌آرامی پیشرفت می‌کند و ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بماند. با پیشرفت بیماری، عضلات پا هنگام فعالیت به خون و اکسیژن بیشتری نیاز پیدا می‌کنند اما شریان‌های تنگ نمی‌توانند این نیاز را تأمین کنند. در نتیجه فرد ممکن است هنگام راه رفتن یا فعالیت بدنی دچار درد، گرفتگی یا خستگی در عضلات پا شود. این وضعیت در صورت عدم درمان می‌تواند به مشکلات شدیدتری در گردش خون اندام‌ها منجر شود.

ارتباط آترواسکلروز و بیماری عروقی محیطی

آترواسکلروز مهم‌ترین علت ایجاد بیماری شریان محیطی محسوب می‌شود. در این فرایند ذرات چربی، کلسترول و مواد التهابی در دیواره داخلی شریان‌ها تجمع پیدا می‌کنند و به مرور پلاک‌های سختی تشکیل می‌دهند. این پلاک‌ها باعث تنگ شدن رگ‌ها می‌شوند و انعطاف‌پذیری دیواره عروق را کاهش می‌دهند.

وقتی قطر شریان کاهش پیدا می‌کند، خون‌رسانی به اندام‌ها محدود می‌شود و بافت‌ها اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند. این کاهش اکسیژن یکی از دلایل اصلی درد عضلات پا و ایجاد زخم‌های ایسکمیک است. آترواسکلروز معمولاً تنها یک بخش از بدن را درگیر نمی‌کند و ممکن است هم‌زمان در شریان‌های قلب، مغز و اندام‌ها رخ دهد. به همین دلیل افرادی که به بیماری عروق کرونر قلب یا سکته مغزی مبتلا هستند بیشتر در معرض ابتلا به بیماری شریان محیطی نیز قرار دارند.

علائم و نشانه‌های بیماری شریان محیطی (PAD)

حدود نیمی از بیماران مبتلا به بیماری شریان محیطی در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند. با پیشرفت بیماری، شایع‌ترین علامت یعنی لنگش متناوب ظاهر می‌شود. لنگش متناوب به درد یا گرفتگی عضلات پا گفته می‌شود که هنگام راه رفتن یا فعالیت بدنی ایجاد می‌شود و با استراحت کاهش می‌یابد.

هنگام فعالیت، عضلات پا به اکسیژن بیشتری نیاز دارند اما شریان‌های تنگ نمی‌توانند خون کافی تأمین کنند. همین کمبود اکسیژن باعث درد عضلانی می‌شود. زمانی که فرد استراحت می‌کند، نیاز عضلات به اکسیژن کاهش پیدا می‌کند و درد به تدریج از بین می‌رود.

اگر انسداد شریانی شدید شود، ممکن است درد حتی در حالت استراحت نیز ایجاد شود. این درد معمولاً در انگشتان پا یا کف پا احساس می‌شود و در بسیاری از بیماران در طول شب شدت پیدا می‌کند. علاوه بر درد، کاهش جریان خون می‌تواند علائم دیگری نیز ایجاد کند.

• سردی پاها در مقایسه با سایر بخش‌های بدن
• تغییر رنگ پوست پا یا انگشتان
• کاهش رشد مو در پاها
• ضعف عضلات پا
• ضخیم شدن ناخن‌ها
• ایجاد زخم‌های دردناک در انگشتان یا کناره‌های پا

این علائم نشان می‌دهند که خون‌رسانی به بافت‌های اندام تحتانی به اندازه کافی انجام نمی‌شود و در صورت ادامه این وضعیت احتمال ایجاد زخم‌های مزمن یا عفونت افزایش پیدا می‌کند.

چه کسانی در معرض خطر بیماری شریان محیطی هستند؟

بیماری شریان محیطی میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند و احتمال ابتلا به آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. افراد بالای ۵۰ سال بیشتر از سایر گروه‌های سنی در معرض خطر قرار دارند و مردان کمی بیشتر از زنان به این بیماری مبتلا می‌شوند. عوامل مختلفی می‌توانند روند آترواسکلروز را تسریع کنند و احتمال ابتلا به بیماری عروقی محیطی را افزایش دهند.

• افزایش کلسترول LDL و تری‌گلیسیرید
• کاهش سطح کلسترول HDL
• سیگار کشیدن یا قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض دود سیگار
• دیابت
• فشار خون بالا
• سابقه خانوادگی بیماری‌های عروقی
• بیماری مزمن کلیه
• اضافه وزن و چاقی
• سبک زندگی کم‌تحرک

کنترل این عوامل خطر نقش مهمی در پیشگیری از بیماری عروقی محیطی دارد. ترک سیگار، انجام فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و کنترل قند خون و کلسترول می‌تواند سرعت پیشرفت آترواسکلروز را کاهش دهد و خطر بروز عوارض جدی مانند زخم‌های ایسکمیک یا قطع عضو را به میزان قابل توجهی کم کند.