رفتن به محتوای اصلی
۶ روز هفته، ساعت ۹ تا ۲۰ تهران، ستارخان، خیابان باقرخان خدمات در منزل: 0993-379-7485
کلینیک درمان زخمتخصصی، در تهران
هفته‌ی ملی دیابت، آبان ۱۴۰۵

روز جهانی دیابت؛ این هفته نوبت پاهاست

۱۴ نوامبر، که امسال ۲۳ آبان بود، روز جهانی دیابت است و هفته‌ی ملی دیابتِ ایران هم کنار آن می‌آید. ما در کلینیک هر روز زخم‌هایی را می‌بینیم که از یک تاول، پینه یا ناخن فرورفته شروع شده‌اند. برای همین این صفحه فقط درباره‌ی پای افراد دیابتی است: یک برنامه‌ی هفت‌روزه، یک آزمون ساده‌ی حس پا که در خانه انجام می‌شود، و کاری که روز پیدا شدن زخم باید کرد.

در تقویم ما ۲۳ آبان شنبه، ۱۴۰۵
در تقویم جهانی ۱۴ نوامبر World Diabetes Day
هفته‌ی ملی دیابت: هر روز یک کار برای پاها
برنامه‌ی هفته‌ی ملی دیابت

هفت روز، هفت کار برای پاها

هر روز این هفته فقط یک کار. روزی را که انجام دادید علامت بزنید؛ علامت‌ها روی همین گوشی می‌ماند.

روز ۱ از ۷

هموگلوبین A1c را آزمایش بدهید

قند ناشتای یک روز فقط عکس همان صبح است، ولی A1c میانگین حدود سه ماه را نشان می‌دهد. وقتی این عدد سال‌ها بالا بماند، عصب و رگ‌های پا آسیب می‌بینند.

  • اگر در سه تا شش ماه گذشته A1c نداده‌اید، این هفته بدهید.
  • عدد هدف را پزشک برای هر کس جدا می‌گذارد؛ برای بیشتر بزرگسالان زیر ۷ درصد است.
  • جواب را با تاریخ نگه دارید تا روند را ببینید.

۰ از ۷ کار انجام شده

گفت‌وگوهای هفته‌ی دیابت

سه مراجع دیابتی، سه تجربه

در هفته‌ی ملی دیابت با سه نفر از مراجعان دیابتی کلینیک حرف زدیم؛ یکی که زخم پایش از داروی اطرافیان شروع شد، یکی که می‌گوید «نترسید، پیگیری کنید» و یکی که با تعادل در غذا قندش را نگه داشته است.

داروی اطرافیان، پای بی‌حس و زخم عفونی؛ روایت یک بیمار دیابتیتجربه‌ی مراجع · ۱:۵۲صفحه‌ی ویدئو
نترسید، پیگیری کنید؛ پیام یک بیمار دیابتی در روز دیابتتجربه‌ی مراجع · ۲:۰۱صفحه‌ی ویدئو
تعادل در غذا؛ زندگی با دیابت بدون محدودیت | گفت‌وگوی روز دیابتتجربه‌ی مراجع · ۱:۵۸صفحه‌ی ویدئو
در خانه، با کمک یک نفر

آزمون ده‌ثانیه‌ای حس پا

این آزمون (Ipswich Touch Test) را پژوهشگران برای جاهایی ساخته‌اند که ابزار معاینه‌ی حس پا در دسترس نیست و راهنمای بین‌المللی پای دیابتی هم آن را پذیرفته است. یک نفر دیگر باید انجامش بدهد.

  1. فرد دیابتی دراز بکشد یا بنشیند، کفش و جوراب را دربیاورد و چشم‌هایش را ببندد.
  2. نفر دوم با نوک انگشت اشاره، خیلی آرام، یک تا دو ثانیه نوک این انگشت‌ها را لمس کند: شست، انگشت سوم و انگشت کوچک؛ هر دو پا.
  3. فشار ندهید، ضربه نزنید، تکان ندهید. فرد دیابتی هر بار که لمس را حس کرد بگوید «بله».
  4. نتیجه‌ی هر انگشت را همین‌جا بزنید.
پای راست
شست
انگشت سوم
انگشت کوچک
پای چپ
شست
انگشت سوم
انگشت کوچک
شش نقطه را بزنید.

نتیجه بعد از ثبت هر شش انگشت نمایش داده می‌شود.

راهنمای بین‌المللی IWGDF

پای شما در کدام گروه خطر است؟

گروه بین‌المللی پای دیابتی، پای افراد دیابتی را در چهار گروه می‌گذارد. هرچه گروه بالاتر باشد، پا باید زودبه‌زود معاینه شود. گروه شما را درمانگر یا پزشک بعد از معاینه تعیین می‌کند.

  1. گروه ۰خطر خیلی کم

    حس پا و خون‌رسانی پا سالم است.

    معاینه: سالی یک بار
  2. گروه ۱خطر کم

    حس پا کم شده یا خون‌رسانی پا ضعیف است.

    هر ۶ تا ۱۲ ماه
  3. گروه ۲خطر متوسط

    هر دو مشکل با هم، یا یکی از آن‌ها همراه با تغییر شکل پا (مثل انگشت چکشی یا برآمدگی).

    هر ۳ تا ۶ ماه
  4. گروه ۳خطر زیاد

    کم‌حسی یا خون‌رسانی ضعیف، به‌علاوه‌ی زخم پا یا قطع عضو در گذشته، یا نارسایی پیشرفته‌ی کلیه.

    هر ۱ تا ۳ ماه

«کم‌حسی پا» همان نوروپاتی است: عصب‌های پا آسیب دیده‌اند و پا درد و گرما را کمتر حس می‌کند. «خون‌رسانی ضعیف» یعنی رگ‌های پا تنگ شده‌اند و خون کمتری به پا می‌رسد.

۱۴ از ۱۰۰ بزرگسال ایرانی دیابت دارند؛ یعنی بیش از ۷٫۵ میلیون نفر، و بیش از ۹ میلیون نفر دیگر در مرحله‌ی پیش‌دیابت‌اند.

دیابت و پا، در عدد

چرا روز دیابت روز پا هم هست

  • ۵۸۹ میلیونبزرگسال در دنیا دیابت دارند و ۲۵۲ میلیون نفرشان خبر ندارند.
  • ۱ از ۳فرد دیابتی تا آخر عمر دست‌کم یک بار زخم پا می‌گیرد.
  • نیمیاز زخم‌های پای دیابتی کارشان به عفونت می‌کشد.
  • ۴۰٪از زخم‌ها تا یک سال پس از بسته شدن دوباره باز می‌شوند؛ پس کار با بسته شدن زخم تمام نمی‌شود.
یک زخم کوچک، یک روز مهم

روزی که زخمی روی پا دیدید

همان لحظه
  • زخم را آرام با آب تمیز یا سرم شست‌وشو بشویید و خشک کنید.
  • با گاز استریل بپوشانید و چسب را روی خود زخم نزنید.
  • تا جای ممکن روی آن پا راه نروید.
  • قند خون را اندازه بگیرید.
همان روز
  • با کلینیک یا پزشک تماس بگیرید؛ منتظر نمانید «خودش خوب شود».
  • هیچ پماد، روغن، پودر گیاهی یا دارویی را بدون نظر درمانگر روی زخم نگذارید.
  • کفشی را که زخم زده دیگر نپوشید تا علتش پیدا شود.
این‌ها را دیدید: اورژانس
  • تب یا لرز
  • قرمزی‌ای که هر ساعت بزرگ‌تر می‌شود
  • کبود یا سیاه شدن نوک انگشت یا لبه‌ی زخم
  • بوی بد، چرک زیاد یا تورم ناگهانی
  • حال عمومی بد یا قندی که پایین نمی‌آید
شنیده‌اید؟

حرف‌هایی که در فامیل می‌شنوید

می‌گویندبذار زخم هوا بخوره تا زودتر خشک بشه.

واقعیتزخم در محیط تمیز و کمی مرطوب، زیر پانسمان مناسب، بهتر ترمیم می‌شود. زخم باز و خشک دیرتر خوب می‌شود و راحت‌تر آلوده می‌شود.

می‌گویندپاتو بذار تو آب داغ و نمک، خستگیش در میره.

واقعیتپای کم‌حس داغی آب را درست حس نمی‌کند و ممکن است بسوزد. خیس ماندن طولانی هم پوست را نرم و آسیب‌پذیر می‌کند. آب ولرم، کوتاه، و دمای آب را با آرنج امتحان کنید.

می‌گوینددمپایی از همه راحت‌تره.

واقعیتدمپایی پا را نمی‌پوشاند و از ضربه و خراش نگه نمی‌دارد. کفش بسته‌ی اندازه، با جوراب، امن‌ترین انتخاب است.

می‌گویندیه کم پودر و پماد خونگی بزن، خوب میشه.

واقعیتخیلی از زخم‌هایی که دیر به ما می‌رسند، اول با درمان خانگی پوشیده شده‌اند. چیزی روی زخم نگذارید مگر درمانگر بگوید.

می‌گویندقندت که خوبه، دیگه نگران پات نباش.

واقعیتقند خوب خطر را کم می‌کند، ولی آسیبی که از قبل به عصب پا رسیده می‌تواند بماند. نگاه روزانه به پا را کنار نگذارید.

تاریخچه

چرا ۱۴ نوامبر؟

این روز تولد فردریک بنتینگ، پزشک کانادایی است. کار او و چارلز بست در دانشگاه تورنتو در سال ۱۹۲۱ به انسولین رسید و چند ماه بعد، اولین نوجوانِ مبتلا با تزریق انسولین زنده ماند؛ پیش‌تر دیابت نوع ۱ معمولاً به مرگ ختم می‌شد.

فدراسیون بین‌المللی دیابت و سازمان جهانی بهداشت از سال ۱۹۹۱ این روز را برگزار کردند و سازمان ملل در سال ۲۰۰۶ با قطعنامه‌ی ۶۱/۲۲۵ آن را رسمی کرد. نشان این روز یک دایره‌ی آبی است. شعار سه سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ «دیابت و بهزیستی» است: آرامش و کیفیت زندگی آدم‌ها، کنار عدد قند.

هفته‌ی ملی دیابتِ ایران هم هر آبان کنار این روز می‌آید؛ هفته‌ای که مراکز بهداشت بیشتر از همیشه قند و فشار خون را اندازه می‌گیرند و آموزش می‌دهند.

زخم پای دیابتی را زود نشان دهید

در کلینیک درمان زخم پای افراد دیابتی معاینه می‌شود و زخم‌ها با پانسمان‌های امروزی، پاک کردن بافت مرده، برداشتن فشار از روی زخم و اگر لازم باشد وکیوم‌تراپی درمان می‌شوند. زخم‌های عفونی زیر نظر دکتر مازیار حبیبی، متخصص بیماری‌های عفونی و گرمسیری، پیگیری می‌شوند و مسئول درمان زخم آقای سجاد خنجری است.

  • ۶ روز هفته، ساعت ۹ تا ۲۰
  • تهران، ستارخان، خیابان باقرخان
  • درمان زخم در منزل: 0993-379-7485
بیشتر بخوانید

راهنماهای پای دیابتی

زخم دیابتی

درمان زخم دیابتی و زخم پای دیابتی

علائم و مراحل اولیه‌ی زخم پای دیابتی، نشانه‌هایی که مراجعه‌ی فوری می‌خواهند، درجات زخم و روش‌های درمان؛ از کاهش فشار و دبریدمان…

17 دقیقه
زخم دیابتی

مراقبت صحیح از پا در دیابت

مراقبت از پا در دیابت | راهنمای کامل پیشگیری از زخم پای دیابتی دیابت یکی از بیماری‌های شایع در جهان است که…

6 دقیقه
پرسش‌های شما

پرسش‌هایی درباره‌ی روز دیابت و پا

روز جهانی دیابت تعطیل است؟

نه. روز جهانی دیابت روزی برای آگاهی است، نه تعطیل رسمی. در این روز و در هفته‌ی ملی دیابت، برنامه‌های آموزشی و غربالگری بیشتر می‌شود.

آزمون لمس انگشتان چقدر قابل اعتماد است؟

برای پیدا کردن کم‌حسی پا آزمون خوبی است و در پژوهش‌ها نتیجه‌اش به معاینه با مونوفیلامان نزدیک بوده، ولی جای معاینه‌ی کامل را نمی‌گیرد. اگر دو انگشت یا بیشتر را حس نکردید، حتماً معاینه شوید؛ اگر همه را حس کردید هم معاینه‌ی سالانه را فراموش نکنید.

کفش مناسب پای دیابتی چه ویژگی‌هایی دارد؟

جلوی پهن و گود تا انگشت‌ها فشرده نشوند، کفی نرم، بدون درز زبر در داخل، بند یا چسب برای تنظیم، و اندازه‌ای که بعدازظهر (وقتی پا کمی ورم دارد) امتحان شده باشد. اگر پا تغییر شکل دارد یا قبلاً زخم داشته، کفش و کفی طبی لازم است.

با زخم پای دیابتی می‌شود پیاده‌روی کرد؟

تا وقتی زخم باز است، نباید روی آن فشار بیاید. درمانگر با کفش یا وسیله‌ی مخصوص فشار را از زخم برمی‌دارد و می‌گوید چقدر و چطور راه بروید. بعد از خوب شدن زخم، پیاده‌روی با کفش مناسب دوباره بخش مهمی از درمان دیابت است.

کی باید برای پا به کلینیک زخم مراجعه کنم؟

هر زخم، تاول، ترک یا تغییر رنگ روی پای دیابتی که دو سه روزه بهتر نشده، یا هر زخمی همراه قرمزی، ورم، ترشح و بو. اگر هنوز زخمی ندارید ولی پایتان کم‌حس شده، برای معاینه و آموزش مراقبت هم می‌توانید بیایید.

منابع

  1. Rayman G, et al. The Ipswich Touch Test: a simple and novel method to identify inpatients with diabetes at risk of foot ulceration. Diabetes Care 2011;34:1517–8.
  2. Schaper NC, et al. Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024;40:e3657.
  3. Senneville É, et al. IWGDF/IDSA guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections (IWGDF/IDSA 2023).
  4. Armstrong DG, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic foot ulcers and their recurrence. N Engl J Med 2017;376:2367–75.
  5. فدراسیون بین‌المللی دیابت، اطلس دیابت، ویرایش یازدهم (۲۰۲۵) و روز جهانی دیابت.
  6. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ پیمایش کشوری عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر (STEPS)، عددهایی که وزارت بهداشت در آبان ۱۴۰۴ اعلام کرد.
  7. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes 2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl 1).

هر پایی معاینه‌ی خودش را لازم دارد؛ این صفحه راهنماست، نه تشخیص.