گانگرن چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

گانگرن زمانی رخ می‌دهد که بخشی از بافت بدن به دلیل نرسیدن خون و اکسیژن کافی از بین برود. در این وضعیت جریان خون نمی‌تواند مواد غذایی و اکسیژن لازم را به بافت برساند و در نتیجه سلول‌ها به تدریج می‌میرند. گانگرن بیشتر در اندام‌هایی که از قلب فاصله دارند مانند انگشتان دست و پا دیده می‌شود، اما می‌تواند در اندام‌های داخلی بدن نیز ایجاد شود.

این مشکل معمولاً از یک ناحیه مشخص از بدن مانند پا، دست یا یک اندام داخلی شروع می‌شود. اگر درمان به موقع انجام نشود، عفونت می‌تواند گسترش پیدا کند و حتی باعث بروز شوک شود. شوک یک وضعیت خطرناک پزشکی است که با علائمی مانند کاهش شدید فشار خون همراه است و می‌تواند جان بیمار را تهدید کند.

پزشکان گانگرن را یک وضعیت اورژانسی در نظر می‌گیرند. تشخیص سریع و شروع درمان در مراحل اولیه می‌تواند از قطع عضو یا عوارض شدید جلوگیری کند.

انواع گانگرن

پزشکان گانگرن را بر اساس علت ایجاد و نوع آسیب بافتی به چند دسته تقسیم می‌کنند. شناخت انواع گانگرن به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند.

گانگرن خشک

گانگرن خشک زمانی ایجاد می‌شود که خون‌رسانی به بخشی از بدن کاهش پیدا کند یا متوقف شود. اندام‌های بدن برای ادامه حیات به اکسیژن نیاز دارند و خون این اکسیژن را به بافت‌ها منتقل می‌کند. زمانی که جریان خون مختل شود، بافت به تدریج خشک شده و می‌میرد.

در این نوع گانگرن معمولاً پوست خشک و جمع شده است و نشانه‌ای از عفونت دیده نمی‌شود.

گانگرن مرطوب

گانگرن مرطوب زمانی رخ می‌دهد که بافت آسیب‌دیده به باکتری‌ها آلوده شود. باکتری‌ها در بافت تکثیر می‌شوند و باعث تورم، رطوبت و تجزیه بافت می‌شوند. در نتیجه بافت بدن به سرعت از بین می‌رود.

این نوع گانگرن معمولاً خطرناک‌تر از نوع خشک است و باید سریع درمان شود.

گانگرن گازی

باکتری‌هایی به نام کلستریدیا عامل ایجاد گانگرن گازی هستند. این باکتری‌ها در بافت آسیب‌دیده رشد می‌کنند و سموم و حباب‌های گازی تولید می‌کنند.

گازهای تولید شده باعث تخریب سریع بافت می‌شوند و در صورت عدم درمان می‌توانند جان بیمار را تهدید کنند. این نوع گانگرن نسبتاً نادر است اما یک وضعیت بسیار جدی محسوب می‌شود.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به گانگرن هستند؟

برخی بیماری‌ها و شرایط پزشکی خطر ابتلا به گانگرن را افزایش می‌دهند. مهم‌ترین عوامل خطر عبارتند از:

• تصلب شرایین یا سخت شدن رگ‌ها
• دیابت
• بیماری رینود
• لخته شدن خون
• فتق
• آپاندیسیت

علاوه بر بیماری‌ها، برخی آسیب‌های جسمی نیز می‌توانند خطر گانگرن را افزایش دهند.

• کاهش ایمنی بدن در اثر بیماری یا درمان سرطان
• انجام جراحی‌های بزرگ
• سرمازدگی شدید
• سوختگی شدید
• گازگرفتگی حیوانات
• آسیب‌های شدید همراه با له شدن بافت

همچنین سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل و استفاده از مواد مخدر تزریقی می‌تواند احتمال بروز گانگرن را افزایش دهد.

علائم گانگرن چیست؟

علائم گانگرن بسته به محل درگیری می‌تواند متفاوت باشد. پزشکان معمولاً علائم را به دو دسته گانگرن خارجی و داخلی تقسیم می‌کنند.

علائم گانگرن خارجی

در گانگرن خشک گاهی یک خط قرمز در اطراف بافت آسیب‌دیده ایجاد می‌شود که ممکن است به مرور زمان تیره یا سیاه شود.

• زخم قرمز و متورم
• زخم همراه با ترشح چرک یا بوی نامطبوع
• احساس سردی در یک ناحیه از بدن
• بی‌حسی در محل آسیب
• تغییر رنگ پوست به سبز، آبی، قرمز تیره یا سیاه

علائم گانگرن داخلی

گانگرن داخلی در بافت‌ها یا اندام‌های داخلی ایجاد می‌شود و ممکن است علائم ظاهری نداشته باشد. با این حال بیمار ممکن است نشانه‌های زیر را تجربه کند:

• درد شدید در ناحیه داخلی بدن
• تب طولانی بدون علت مشخص
• کاهش فشار خون
• گیجی یا اختلال در هوشیاری

تشخیص گانگرن چگونه انجام می‌شود؟

پزشک ابتدا علائم بیمار و سابقه پزشکی او را بررسی می‌کند. سپس برای تأیید تشخیص ممکن است از چند آزمایش مختلف استفاده کند.

آزمایش بافت یا مایع بدن

پزشک نمونه‌ای از بافت آسیب‌دیده را جدا می‌کند و آن را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند تا سلول‌های مرده یا باکتری‌ها شناسایی شوند.

آزمایش خون

افزایش غیرطبیعی گلبول‌های سفید خون می‌تواند نشانه وجود عفونت باشد.

تصویربرداری پزشکی

روش‌هایی مانند اشعه ایکس، سی‌تی‌اسکن و MRI به پزشک کمک می‌کنند تا گسترش گانگرن در بافت‌های داخلی را بررسی کند.

در برخی موارد پزشک آزمایشی به نام آنژیوگرافی انجام می‌دهد. در این روش ماده رنگی وارد شریان‌ها می‌شود و با تصویربرداری جریان خون در رگ‌ها بررسی می‌شود.

درمان گانگرن

درمان گانگرن به شدت بیماری و میزان آسیب بافت بستگی دارد. پزشکان معمولاً چند روش درمانی را برای کنترل عفونت و جلوگیری از گسترش بیماری به کار می‌برند.

آنتی‌بیوتیک‌ها

اگر باکتری عامل ایجاد گانگرن باشد، پزشک آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کند. این داروها اغلب به صورت تزریق داخل وریدی وارد جریان خون می‌شوند.

جراحی عروق

در افرادی که دچار اختلال گردش خون هستند، جراحی عروق می‌تواند جریان خون را به بافت آسیب‌دیده بازگرداند.

اکسیژن درمانی هایپرباریک

در این روش بیمار در یک محفظه مخصوص با اکسیژن غلیظ قرار می‌گیرد. افزایش اکسیژن می‌تواند رشد باکتری‌ها را کاهش دهد و به ترمیم بافت کمک کند.

دبریدمان بافت

در موارد شدید پزشک بافت مرده را از بدن خارج می‌کند. این فرایند دبریدمان نام دارد و از گسترش عفونت جلوگیری می‌کند.

قطع عضو

اگر گانگرن شدید باشد و بافت به طور گسترده از بین رفته باشد، پزشک ممکن است برای نجات جان بیمار بخشی از اندام را قطع کند.

پیشگیری 

تشخیص و درمان زودهنگام بهترین راه برای جلوگیری از پیشرفت گانگرن است. افرادی که به دیابت یا بیماری‌های عروقی مبتلا هستند باید به طور مرتب دست‌ها و پاهای خود را بررسی کنند.

• بررسی هرگونه قرمزی، تورم یا ترشح
• توجه به زخم‌هایی که دیر بهبود پیدا می‌کنند
• توجه به تغییر رنگ پوست

پزشکان در برخی جراحی‌ها برای جلوگیری از عفونت ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کنند.

سوالات متداول

گانگرن چیست؟

گانگرن به مرگ بافت بدن گفته می‌شود که به دلیل کاهش یا قطع جریان خون و اکسیژن ایجاد می‌شود. این مشکل اغلب در انگشتان دست و پا دیده می‌شود اما می‌تواند در اندام‌های داخلی نیز رخ دهد.

آیا گانگرن خطرناک است؟

بله. اگر گانگرن درمان نشود، عفونت می‌تواند گسترش پیدا کند و حتی باعث شوک، قطع عضو یا مرگ شود. تشخیص سریع و درمان به موقع اهمیت زیادی دارد.

مهم‌ترین علائم گانگرن چیست؟

تغییر رنگ پوست، زخم بدبو، بی‌حسی، درد شدید، تورم و تب از مهم‌ترین علائم گانگرن محسوب می‌شوند.