وکیوم تراپی زخم دیابتی

زخم های دیابتی از مهم ترین زخم های مزمن هستند که باید تحت درمان های تخصصی و نوین قرار گیرند، در غیر این صورت ممکن است با عوارض جدی چون عفونت زخم، گانگرن و حتی قطع عضو مواجه شوند. یکی از مؤثرترین و پرکاربرد ترین روش های نوین درمان این زخم ها، وکیوم تراپی یا همان درمان با فشار منفیست. در این مقاله از کلینیک تلما هر آنچه لازم است در مورد وکیوم تراپی زخم دیابتی بدانید را بررسی می کنیم.

زخم دیابتی و چالش های درمان آن

ابتدا به طور مختصر بررسی می کنیم که زخم دیابتی چگونه زخمی بوده و چه چالش هایی در درمان آن وجود دارد.

زخم دیابتی همانطور که از نام آن پیداست در افراد مبتلا به دیابت پدیدار می شود. دلیل اصلی بروز این زخم ها، کاهش جریان خون به دلیل مشکلات عروقی در افراد دیابتی و ناتوانی در ترمیم طبیعی بافت هاست. هم چنین نوروپاتی (آسیب عصبی) سبب می شود بیمار متوجه وخامت زخم و جدی بودن آن نشده و درمان را به تعویق بی اندازد.

بیشتر زخم های دیابتی در پاها ایجاد می شوند و حتی از آن به عنوان زخم پای دیابتی هم یاد می شود.

آنچه درمان زخم دیابتی را چالش برانگیز می کند، ماهیت بیماری دیابت و تأثیر آن بر بهبود زخم است. با جریان خون ضعیف، مواد غذایی و اکسیژن به خوبی به مناطق آسیب دیده نمی رسند، بنابراین مدت زیادی طول می کشد تا زخم ترمیم شود. این موضوع و هم چنین ضعف سیستم ایمنی منجر به عدم پاسخ دهی مناسب بدن به فعالیت و رشد باکتری ها شده و عفونت زخم ایجاد می شود.

عفونت های مزمن و پی در پی، عدم حس کردن درد در پاها به دلیل نوروپاتی، پاسخ نگرفتن از درمان های معمول، نارسایی در خون رسانی و حتی موارد دیگری چون بدشکلی های پا، همگی چالش هایی هستند که درمان زخم دیابتی را دشوار می کنند.

 

وکیوم تراپی چیست؟

درمان با فشار منفی (Negative Wound Pressure Therapy) که در ایران بیشتر آن را به عنوان وکیوم تراپی می شناسند، شامل استفاده از فشار منفی بر روی زخم است که موجب تسریع روند ترمیم آن می شود. این روش که از جمله روش های نوین درمان زخم محسوب می شود، با استفاده از دستگاه وکیوم تراپی (پمپ وکیوم) انجام شده و از طریق ایجاد فشار منفی، محیط مناسبی برای رشد بافت جدید فراهم می کند. فشار ایجاد شده موجب کاهش تورم، تسریع در خونرسانی و جذب ترشحات اضافی می شود.

وکیوم تراپی را می توان در یک کلینیک درمان زخم دیابتی مجهز و تحت نظر کارشناس زخم انجام داد.

تأثیر وکیوم تراپی بر زخم دیابتی

وکیوم تراپی زخم دیابتی می تواند تأثیر چشمگیری در روند درمان داشته باشد. مکانیسم اثر این درمان بر زخم های دیابتی بدین صورت است:

1. افزایش جریان خون و اکسیژن رسانی به زخم

فشار منفی (حالت مکش) در ناحیه زخم موجب گشاد شدن عروق و افزایش جریان خون می شود. بنابراین، جریان خون می تواند اکسیژن و مواد غذایی بیشتری را به منطقه زخم برساند که برای فرآیند ترمیم و بازسازی بافت ها ضروریست.

اهمیت این اثر بر درمان زخم پای دیابتی از آنجاییست که در بیماران دیابتی، جریان خون به دلیل مشکلات عروقی مانند آترواسکلروز مختل شده و روند ترمیم زخم ها کند می شود. وکیوم تراپی این جریان خون را تقویت کرده و به تسریع فرآیند ترمیم کمک می کند.

2. تخلیه ترشحات و کاهش التهاب

یکی از مهم ترین تأثیرات وکیوم تراپی زخم دیابتی، تخلیه ترشحات و مایعات اضافه از ناحیه زخم است. این کار با خارج کردن چرک و باکتری ها موجب کاهش تورم و التهاب شده و بستر زخم را تمیز می کند. با کاهش التهاب، علاوه بر این که روند بهبود تسریع می شود، درد بیمار هم کاهش می یابد.

3. ایجاد محیط مرطوب و مناسب برای ترمیم

وکیوم تراپی زخم دیابتی با کنترل میزان رطوبت در بستر زخم، شرایط مساعد برای رشد سلول های جدید را فراهم می کند. محیط مرطوب، موجب تسریع فرآیند بازسازی بافت های آسیب دیده شده و بافت گرانوله امکان شکل گیری می یابد. این روش، از خشکی و ایجاد بافت مرده (اسکار) که ممکن است منجر به فیبروز شود نیز جلوگیری می کند.

4. تحریک رشد سلول های فیبروبلاست

سلول های فیبروبلاست مسئول تولید کلاژن و بافت همبند جدید در ناحیه زخم هستند. فشار منفی ایجاد شده توسط وکیوم، موجب تحریک تولید این سلول ها نیز می شود که برای بازسازی بافت زیرپوست و پوست حیاتیست. در زخم های دیابتی، به دلیل مشکلات در سیستم ایمنی و عملکرد سلول ها، تولید کلاژن و بازسازی بافت به کندی انجام می شود؛ بنابراین استفاده از وکیوم تراپی با تحریک رشد این سلول ها، برای بازسازی سریعتر زخم کمک کننده است.

5. کاهش احتمال عفونت و جلوگیری از رشد باکتری ها

با تخلیه ترشحات و مایعات اضافی که به آن اشاره شد، رشد باکتری ها و میکروب ها در زخم نیز کاهش می یابد که خود از احتمال عفونت کاسته و زخم را تمیز نگه می دارد. هم چنین، محیط بسته و پانسمان مخصوصی که در وکیوم تراپی استفاده می شود، سبب می شود که محیط زخم در برابر آلودگی های خارجی نیز محافظت شود. از آن جایی که زخم های دیابتی بسیار مستعد عفونت هستند و عفونت یکی از دلایل اصلی کندی بهبودی آن هاست، وکیوم تراپی می تواند تأثیر چشم گیری در کاهش عفونت و حتی پیشگیری از قطع عضو داشته باشد.

6. کاهش فشار روی بافت های آسیب دیده و بهبود اتصال بافتی

فشار منفی که توسط پمپ وکیوم ایجاد می شود، می تواند موجب کاهش کشش و فشاری شود که روی بافت های آسیب دیده وارد شده است. این امر برای ایجاد فضای بهتر و اتصال بافت های جدید و سالم مفید است. از آن جایی که در زخم دیابتی بافت ها به خاطر شرایط بیولیژیکی خاص، تمایل به اتصال صحیح ندارند، فشار منفی وکیوم تراپی این مشکل را برطرف می کند و اتصال بهتری برای بافت فراهم می کند.

7. بهبود مدیریت پانسمان

وکیوم تراپی خود به طور خودکار پانسمان زخم را نگه داشته و از طریق حذف ترشحات، تمیزی و خشک بودن زخم را حفظ می کند. این عمل به سرعت ترمیم زخم و کاهش خطر عفونت کمک کرده و نیاز به تعویض پانسمان را کمتر می کند.

8. کاهش نیاز به جراحی ترمیمی

بسیاری از بیماران دارای زخم دیابتی پیشرفته، ممکن است به جراحی های ترمیمی پیچیده نیاز داشته باشند. اثرات مثبت وکیوم درمانی، می تواند کمک کند تا حتی در زخم های عمیق و پیچیده نیز بافت جدید به طور مؤثر جایگزین بافت مرده شود و به جراحی نیازی نباشد. جراحی های ترمیمی علاوه بر هزینه های زیاد، ممکن است خطرناک بوده و نیاز به مراقبت های بیشتر داشته باشند؛ بنابراین وکیوم تراپی با کاهش احتمال نیاز به جراحی، بیمار را از نیاز به مداخلات جراحی سخت رها می کند.

 

مراحل و روش وکیوم تراپی زخم دیابتی

وکیوم تراپی زخم دیابتی یا هر زخم دیگری، فرآیند چند مرحله ای و کنترل شده است که حتما باید توسط تیم درمانی آموزش دیده انجام شود. درمان چه در کلینیک درمان زخم و چه در منزل بیمار صورت گیرد، نیازمند نظارت تکنسین آموزش دیده و کارشناس زخم است. مراحل به طور کلی شامل موارد زیر است:

1. ارزیابی اولیه زخم: اندازه و عمق زخم، وجود عفونت فعال، میزان ترشحات، وجود بافت مرده و وضعیت خونرسانی پا باید توسط کارشناس زخم بررسی شوند.
2. آماده سازی و پانسمان زخم: زخم باید به روش مناسب شستشو داده شود و پانسمان فوم مخصوص روی آن قرار گیرد. روی پانسمان نیز یک لایه چسب شفاف ضد نشت قرار گرفته و لوله تخلیه به آن متصل می شود.
3. اتصال دستگاه و تنظیم فشار: لوله به دستگاه وکیوم متصل و فشار مناسب با شرایط زخم (بین 75 تا 125 میلی متر جیوه) تنظیم می شود. عملکرد دستگاه از نظر نوع فشار (فشار مداوم یا متناوب) نیز تنظیم شده و دستگاه شروع به ایجاد فشار منفی کنترل شده می کند.
4. دوره درمان و تعویض پانسمان: پس از اتمام کار دستگاه در هر جلسه، پانسمان هر 48 تا 72 ساعت عوض می شود.
5. پایش و مراقبت همزمان: سایر درمان های مورد نیاز برای زخم دیابتی نیز انجام می شود از جمله مصرف داروها، کاهش فشار از پا، کنترل قند خون و تغذیه صحیح بیمار.

نکته مهم: تعداد جلسات مورد نیاز برای وکیوم تراپی زخم دیابتی، به وضعیت زخم، شرایط بیمار، روند بهبود و به طور کلی نظر پزشک بستگی داشته و در افراد مختلف متفاوت است.

 

مزایا و معایب وکیوم تراپی زخم دیابتی

هر روش درمانی دارای مزایا و معایب مخصوص به خود است. مزایای بسیار زیاد وکیوم تراپی، سبب شده تا این روش درمانی برای بسیاری از زخم های دیابتی معجزه کند. با این حال، هیچ درمانی بدون عیب نبوده و احتمال خطر همیشه باید سنجیده شود. بنابراین مزایا و معایب وکیوم تراپی را به طور کلی بررسی می کنیم.

مزایای وکیوم تراپی زخم دیابتی

• تسریع تشکیل بافت گرانولاسیون با تکثیر فیبروبلاست ها و افزایش کلاژن
• کاهش ریسک عفونت زخم ها با تخلیه مدام ترشحات، کاهش بار میکروبی و ایجاد محیط بسته و محافظت شده
• کاهش ادم و بهبود خون رسانی با تخلیه مایعات اضافی، افزایش اکسیژن رسانی و تسریع متابولسیم سلولی
• کاهش دفعات نیاز به تعویض پانسمان که موجب کاهش هزینه ها و مراقبت ها می شود
• بهبود کیفیت زندگی بیمار با بوی کمتر از زخم، کنترل ترشحات و امکان حرکت بهتر با پانسمان مخصوص
• امکان انجام وکیوم تراپی در منزل بیمار که می تواند درمان را از نظر راحتی و اضطراب آسان تر کند

معایب و محدودیت های وکیوم تراپی زخم دیابتی

• هزینه نسبتا زیاد، که البته به تعداد جلسات و شرایط زخم بستگی دارد
• مناسب نبودن برای همه بیماران از جمله بیماران با زخم های بدخیم، ایسکمی های شدید، زخم ها با عفونت فعال و وجود بافت نکروزه وسیع
• احتمال درد یا ناراحتی برای برخی بیماران با احساس کشش، درد خفیف تا متوسط و یا حساسیت موضعی در برخی موارد
• خطر خونریزی در موارد خاص، از جمله بیمارانی که دارو ضد انعقاد خون مصرف می کنند
• وابسته به همکاری بیمار؛ دستگاه باید مداوم روشن باشد، تیوب ها نباید خم شوند و مخزن باید تخلیه شود

 

وکیوم تراپی زخم دیابتی در منزل

همانطور که در بخش مزایای وکیوم تراپی زخم دیابتی اشاره شد، یکی از مزیت های این روش، امکان انجام آن در منزل بیمار است. حضور در کلینیک و بیمارستان برای بسیاری از افراد ناخوشایند یا حتی نامیسر است. بیمار در منزل خود تحت استرس کمتری بوده و می تواند به انجام فعالیت های ساده مانند مطالعه، تماشای تلویزیون و غیره بپردازد. این مزیت بخصوص برای بیمارانی که نیاز به تعداد جلسات زیاد دارند بسیار مفید بوده و درمان را آسان تر می کند.

بدین منظور، برخی کلینیک ها از جمله کلینیک درمان زخم تهران، امکان وکیوم تراپی زخم در منزل را فراهم ساخته اند. تیم درمانی با حضور در محل سکونت بیمار، آموزش های لازم را به وی یا مراقبان داده و تنظیمات مورد نیاز را اعمال می کنند.

بیشتر بخوانید: اجاره رایگان دستگاه وکیوم تراپی زخم

 

خلاصه مطلب

زخم دیابتی در بسیاری از موارد به درمان های معمول پاسخگو نبوده و لازم است تا روش های درمانی پیشرفته تری بر روی آن اعمال شود. یکی از مؤثرترینِ این روش ها، وکیوم تراپی (درمان با فشار منفی) است که در کلینیک های زخم معتبر انجام می شود.

وکیوم تراپی یک سیستم است که دستگاه وکیوم جزء اصلی آن بوده و با فشار منفی کنترل شده بر زخم، موجب تسریع فرآیند ترمیم می شود.

فشار منفی اعمال شده توسط دستگاه موجب تخلیه ترشحات و مایعات اضافی و تمیز شدن بستر زخم شده، بار میکروبی و احتمال عفونت زخم را کاهش داده، لبه های زخم را به هم نزدیک تر کرده و با تحریک رشد سلول های فیبروبلاست و هم چنین خونرسانی، به بهبود هرچه سریع تر زخم و رشد بافت گرانولاسیون کمک می کند.

درمان زخم دیابتی با وکیوم حتی می تواند در منزل بیمار انجام شود که این یکی از مزایای اصلی آن برای بیماران دیابتی با محدودیت های حرکتیست.