درمان زخم بستر

زخم بستر : انواع، دلایل، پیشگیری و درمان

زخم فشاری یا زخم بستر یکی از شایع ترین زخم هایی است که در افرادی که برای مدتی در یک محل بی حرکت می مانند رخ می دهد. مانند افرادی که دچار فلج و سکته مغزی شده اند و یا در پی بیماری های دیگر و یا تصادف مدت زمان زیادی را در بستر بی حرکت مانده اند. هم چنین افرادی که به دلیل ناتوانی های حرکتی روی صندلی چرخدار به سر می برند هم ممکن است دچار زخم فشاری شوند.

همانطور که در مورد اغلب زخم های مزمن صدق می کند، درمان زخم بستر هم اکثرا چالش برانگیز و سخت است. بهبود زخم ها می تواند مدت زمان زیادی طول بکشد ، مشکلاتی را برای بیماران و نزدیکانشان به وجود آورد و هزینه های قابل توجهی را متحمل شود. به همین دلیل ، جلوگیری از زخم بستر از اهمیت بالایی برخوردار است.

در این مقاله هر آنچه لازم است در مورد زخم فشاری و درمان آن را بدانید بررسی می کنیم.

زخم بستر چیست؟

زخم بستر یا زخم فشاری در پی فشار طولانی مدت به پوست ایجاد می شود. این فشار از یک طرف از سمت بستر و از طرف دیگر از سمت برجستگی استخوان زیرین پوست وارد می شود. زخم بستر اغلب در مناطقی از بدن که پوست قسمت های استخوانی را پوشش داده ایجاد می شود، مانند پاشنه پا، مچ پا، مفصل ران و باسن.

انواع زخم فشاری (درجات زخم بستر)

زخم های فشاری در مدت زمان کم می توانند به سرعت پیشرفت کنند. اگر زخم بستر در مراحل اولیه توسط متخصص زخم تشخیص داده شود به راحتی قابل درمان است، اما برخی از زخم ها به دلیل تاخیر در مراجعه به متخصص زخم بستر، تا مرحله ۴ پیشرفت کرده و ممکن است هرگز به طور کامل التیام نیافته و یا مدت زمان زیادی برای درمان نیاز داشته باشد.

بسته به عمق و گسترش زخم ها، زخم بستر به چهار درجه تقسیم می شود:

• زخم بستر درجه 1 : قرمزی روی پوست که با فشار دادن محو نمی شود
• زخم بستر درجه 2 : از دست رفتن بخشی از ضخامت پوست، تاول، ساییدگی یا زخم باز
• زخم بستر درجه 3 : از دست رفتن کامل ضخامت پوست و رسیدن زخم به بافت چربی
• زخم بستر درجه 4 : آسیب گسترده به عضلات، استخوان یا تاندون با احتمال عفونت

اهمیت درجه بندی زخم بستر

شناسایی درجه زخم بستر در جلوگیری از پیشرفت زخم و روند درمان آن اهمیت زیادی دارد. در درجات اولیه می توان با درمان های ساده چون جابجایی، مراقبت از پوست، کمک به سیستم ایمنی بدن و تمیز کردن زخم ها آن ها را درمان کرد. اما در درجات بالاتر یعنی زخم درجه 3 و 4 حتما لازم است تا از درمان های تخصصی استفاده شود. زخم بستر زخمی نیست که به خودی خود بهبود یابد و در هر مرحله ای حتما باید مورد مراقبت قرار گیرد.

پیشگیری از زخم بستر

جلوگیری از زخم بستر بسیار آسان تر از درمان آن است. از این رو توصیه می شود با رعایت این نکات سعی کنید از بروز زخم بستر در خود یا عزیزانتان جلوگیری کنید.

مواردی که باید برای جلوگیری از زخم بستر انجام شود:

مراقبت از پوست (کنترل رطوبت ، مراقبت مناسب در موارد بی اختیاری ادرار)

فردی که در بستر به سر می برد به دلیل عدم تحرک و معمولا بیماری و ناتوانی ای که به همراه دارد، پوست شکننده و حساسی خواهد داشت. در بسیاری از این افراد ممکن است بی اختیاری در ادرار و مدفوع هم وجود داشته باشد که بهداشت محیط را مختل می کند. بنابراین بسیار ضروریست تا پوست بیمار تمیز بماند. هم رطوبت زیاد و هم خشکی پوست هردو خطرساز هستند. رطوبت زیاد می تواند محیط را برای رشد باکتری ها و آلودگی ها فراهم کند و پوست را حساس تر کند. از سوی دیگر خشکی پوست موجب ترک و شکستن آن می شود که زخم را به وجود می آورد.

مراقبان بیمار باید پوست وی را همواره تمیز، عاری از رطوبت اضافه یا خشکی نگه دارند تا زخم به وجود نیاید.

جلوگیری از اصطکاک

اصطکاک یکی از عوامل اصلی به وجود آمدن زخم بستر است. برخورد و ساییده شدن استخوان ها با سطح پوست از داخل و هم چنین برخورد و کشیده شدن پوست با سطح خارجی مثل رختخواب و لباس ها موجب اصطکاک می شود که به دنبال خود آسیب به لایه های پوست، تشدید فشار و کاهش جریان خون را به دنبال دارد. برای جلوگیری از اصطکاک از وسایل مراقبتی و حرکتی مناسب چون تشک ها و بالش های مخصوص استفاده کنید. هم چنین پوست باید خشک و تمیز نگه داشته شده و بیمار به طور مرتب جابجا شود.

کاهش فشار

عامل اصلی دیگر که موجب زخم بستر می شود فشار است. در واقع نام دیگر زخم بستر که زخم فشاریست اشاره مستقیم به این عامل دارد. کاهش فشار از مناطق حساس که مناطق فشاری نامیده می شوند برای جلوگیری از زخم بستر ضروریست.

تغذیه مناسب

فرد مبتلا به زخم بستر معمولا از بیماری های زمینه ای دیگر هم رنج می برد که ممکن است رژیم غذایی وی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. تغذیه نامناسب می تواند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و بیمار را بیشتر در معرض خطر زخم های مزمن و عفونی قرار دهد. بنابراین لازم است تا رژیم غذایی بیمار غنی از ویتامین ها، مواد معدنی و پروتئین ها باشد تا بدن قادر به ترمیم زخم باشد.

کنترل درد

درد ناشی از زخم ها هم از نظر فیزیکی و جسمانی و هم از نظر روحی بیمار را خسته و ناراحت می کند. کنترل درد در شخصی که در بستر به سر می برد ضروریست. البته این کار باید حتما تحت نظر پزشک و با داروهای تجویزی وی انجام شود چرا که بسته به مشکل بیمار باید مسکن های مناسب مصرف شود.

ارزیابی دقیق خطر

شرایطی که احتمال خطر زخم بستر را برای بیمار بیشتر می کند بررسی کنید. مثلا در صورتی که بیمار دارای اضافه وزن زیاد یا لاغری بیش از حد است، به بیماری هایی چون دیابت مبتلاست و یا بیماری های تضعیف کننده سیستم ایمنی دارد، خطر زخم بستر بیشتر بوده و مراقبت بیشتری هم لازم است.

اجرای طرح درمانی پیشگیرانه مؤثر

در صورتی که فرد به دلیل بیماری ها و مشکلات مجبور به بودن در بستر باشد، باید با در نظر گیری احتمال زخم بستر یک طرح درمانی پیشگیرانه اندیشیده شود. پزشک، تیم درمان زخم و مشاوران و کارشناسان زخم می توانند در این مورد مشاوره های لازم را ارائه دهند.

آموزش به بیماران و بستگان آنها

هم بیمار و هم همراهان وی باید آموزش های لازم جهت پیشگیری از زخم بستر را فرا گیرند. این کار بسیار آسان تر از درمان زخم بستر خواهد بود.

اتخاذ رویکرد چند رشته ای برای درمان

درمان زخم بستر اغلب موارد نیاز به چند روش ترکیبی دارد. اگر یک شیوه درمان پاسخگو نیست، به دنبال درمان های ترکیبی و موازی باشید تا زخم پیشرفت نکند.

پیگیری درمان زخم بستر

با مشاهده اولین نشانه های زخم بستر به فکر درمان آن باشید. بهتر است درمان از درجه اول زخم شروع شود، با این حال حتی اگر زخم به وخامت رسید از درمان دست نکشید. زخم بستر به طور خود به خودی درمان نمی شود، حتما درمان آن را به صورت تخصصی پیگیری کنید.

چه افرادی در معرض ابتلا به زخم بستر هستند؟

افرادی که دارای وضعیت خاص پزشکی هستند و توانایی تغییر موقعیت بدنی خود را ندارند و یا کسانی که بیشتر وقت خود را در طول روز بر روی یک تخت یا صندلی صرف می کنند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به زخم فشاری هستند.

از جمله :

• افرادی که به دلیل ناتوانی حرکتی مثل فلج موقت یا دائم، مدت زیاد در بستر یا صندلی چرخ دار به سر می برند.
• اشخاصی که به دلیل آسیب های مغزی در کما به سر می برند.
• فردی که به دلیل ضعف زیاد بدن قادر به حرکت نیست، مانند بیماران سرطانی در مراحل پیشرفته بیماری.
• در صورتی که بیماری های زمینه ای چون دیابت، مشکلات گردش خون و مشکلات مفصلی و استخوانی وجود داشته باشد احتمال زخم بستر بیشتر است.
• کهولت سن به دلیل تضعیف سیستم ایمنی بدن خطر درگیری زخم و عفونی شدن آن را بیشتر می کند.
• افرادی که وزن زیادی دارند به دلیل اعمال وزن بیشتر بر اندام بیشتر مستعد زخم بستر هستند.
• هم چنین افرادی که با وزن کم و لاغری زیاد نیز به دلیل اصطکاک بیشتر بین استخوان و پوست و نبودن لایه محافظ هم بیشتر در معرض زخم بستر قرار دارند.

علائم زخم بستر

علائم و نشانه های زیر می تواند هشداری برای ایجاد زخم بستر باشد:

تغییرات غیر معمول در رنگ پوست و بافت

اولین نشانه های وجود فشار و اصطکاک تغییر در رنگ پوست است. لازم است تا بدن بیمار به خصوص در نقاط فشاری مرتب بررسی شود تا در صورت دیده شدن تغییرات، برای درمان اقدام شود.

تورم

یک نشانه دیگر وجود تورم در بدن است که حتی ممکن است بدون درد باشد. ورم واکنش به التهاب است که به دنبال خود آسیب به پوست و به وجود آمدن زخم را به دنبال خواهد داشت.

خنک تر یا گرم تر بودن منطقه ای از پوست نسبت به سایر مناطق

تغییر دما در ناحیه ای از بدن نشانه ای از وجود اختلال در گردش خون است. خنک تر بودن به دلیل کاهش جریان خون بوده و گرما می تواند واکنشی به التهاب و تلاش سیستم ایمنی بدن برای پاسخ به آن باشد. هردو مورد باید مورد توجه قرار گیرند.

حساس شدن و نازک شدن پوست در منطقه ای خاص از بدن

زخم بستر به صورت تدریجی به وجود می آید، با این حال خیلی سریع پیشرفت می کند. با اصطکاک و فشار بیشتر پوست حساس و نازک شده و با ساییدگی یا شکستگی به زخم تبدیل می شود.

• زخم بستر نسبت به عمق، شدت و دیگر ویژگی ها به مراحل مختلف از نظر شدت زخم تقسیم می شود. شدت و درجه آسیب پوست می تواند از پوست قرمز تا آسیب عمیق عضلات و استخوان درجه بندی شود.

مناطق مشترک زخم بستر در بین افراد

زخم بستر ممکن است در هر ناحیه ای که پوست حساس و آسیب پذیر بوده رخ دهد، بخصوص قسمت هایی که از جانب استخوان ها و وزن بدن هم تحت فشار بیشتری هستند. بخش هایی از بدن که بیشتر مستعد زخم شدن هستند، نقاط فشاری نامیده می شوند. شناسایی نقاط فشاری کمک می کند مراقبان توجه بیشتری به این نواحی که مستعد زخم هستند داشته باشند، با این حال توصیه می شود تمام بدن بیمار بررسی شود.

نقاط فشاری به حالت نشسته

برای افرادی که در طول شبانه روز، مدت زمان زیادی بر روی صندلی چرخدار می نشینند، زخم بستر اغلب بر روی پوست مناطق زیر رخ می دهد:

• دنبالچه
• برجستگی های استخوانی لگن
• کفل یا باسن
• تیغه شانه و ستون فقرات
• پشت دست ها و پاها که به صندلی تکیه داده می شوند

نقاط فشاری به حالت خوابیده

حال برای افرای که مجبور هستند در طول روز بر روی تخت بمانند، مناطق زیر در معرض خطر زخم بستر می باشد:

• ناحیه ساکروم (انتهای دنبالچه) یکی از شایع ترین نقاط است
• پشت یا دو طرف سر
• تیغه های شانه
• آرنج ها
• پشت یا طرفین باسن و کمر
• پاشنه، مچ پا و پوست پشت زانوها
• قوزک پا و انگشتان پا
• گوش ها و استخوان گونه در افرادی که به پهلو خوابیده اند
• پوست بین زانو ها در صورتی که فرد به پهلو خوابیده است

ارزیابی خطر زخم بستر

ارزیابی دقیق از سطح خطر بیمار در زخم بستر بسیار مهم است. بسیاری از ابزارهای ارزیابی به عنوان مقیاس ارزیابی ریسک برای زخم های فشاری در ادبیات پزشکی تعریف شده است. در بین این مقیاس ها ، مقیاس برادن پربازدیدترین مقیاس در ایالات متحده است و معتبرترین و قابل اطمینان ترین مقیاس است که می تواند برای گروه های سنی بزرگ مورد استفاده قرار گیرد.

مقیاس Braden دارای شش زیر شاخه است که می تواند درک حسی ، رطوبت ، فعالیت ، تحرک ، تغذیه ، اصطکاک و پارگی باشد. در مقیاس Braden ، هر پارامتر به جز اصطکاک و پارگی بین ۱ تا ۴ امتیازمی گیرد. کل امتیازات در مقیاس  Braden بین ۶ تا ۲۳ است . نمره پایین نشان دهنده خطر بالای ایجاد زخم بستر است.

چه زمانی باید به کلینیک زخم مراجعه کرد؟

اگر متوجه هر یک علائم و نشانه های فوق در بیمار خود شوید باید موقعیت بدنی وی را تغییر دهید تا فشار بر روی آن منطقه از بدن کاهش یابد. هم چنین اگر علائم زخم از ۲۴ تا ۴۸ ساعت از بین نرود لازم است با پزشک زخم بستر مشورت کنید.
درصورتی که علائمی مانند عفونت، تب، درد، افزایش تورم و قرمزی پوست، افزایش دما در آن منطقه از پوست را مشاهده کردید، باید از خدمات فوری کلینیک درمان زخم استفاده کنید.

علل ایجاد زخم بستر

زخم بستر زمانی رخ می دهد که در پی فشار بر روی منطقه ای خاص از بدن، جریان خون در آن قسمت کاهش می یابد. سایر عوامل مرتبط با تحرک محدود بیمار، می تواند پوست را آسیب پذیرتر کند و به پیشرفت زخم فشاری کمک کند.

دو عامل اصلی برای ایجاد زخم بستر یا زخم فشاری عبارتند از:

فشار

فشار ثابت بر روی هر قسمتی از بدن فرد می تواند جریان خون به بافت و پوست آن قسمت از بدن را به طور چشمگیری کاهش دهد. برای انتقال اکسیژن و مواد مغذی به بافت ها ، داشتن جریان خون کافی ضروری است. زمانی که به بافت و پوست بدن اکسیژن و مواد مغذی نمی رسد، بافت آسیب دیده و ممکن است در نهایت از بین بروند.

در افرادی که دارای حرکت محدود هستند ، زخم فشاری معمولا در مناطقی از بدن آنها رخ می دهد که به خوبی با چربی و عضلات پوشیده نشده باشد، مانند ستون فقرات، تیغه شانه، آرنج، باسن و پاشنه و مچ پا.

اصطحکاک

اصطحکاک زمانی رخ می دهد که پوست بدن با لباس یا ملافه برخورد می کند. این اصطحکاک می تواند پوست شکننده را آسیب پذیرتر کند به خصوص زمانی که پوست فرد مرطوب باشد.

زخم های کوچک اولیه که به دلیل اصطکاک بین پوست و لباس یا رختخواب ایجاد شده اند بی اهمیت به نظر می رسند، با این حال می توانند خیلی سریع وضعیت را بدتر کنند.

اصطکاک مداوم موجب آسیب به رگ های خونی کوچک شده و جریان خون بافت را کاهش می دهد که عدم رسیدن اکسیژن و مواد مغذی کافی و در نهایت مرگ سلولی را به دنبال دارد. چنین اصطکاک های ساده ای می تواند زخم های خطرناک و دردسر ساز ایجاد کنند.

عوامل خطر

افرادی که قادر به حرکت کردن نباشند و به راحتی قادر به تغییر موقعیت خود در حالت نشسته و خوابیده نباشند، در معرض خطر زخم فشاری هستند. عوامل خطر عبارتند از:

• بی حرکت بودن فرد: که ممکن است به خاطر آسیب نخاعی، ضعف سلامت و دلایل دیگر باشد.
• فقدان درک حس: آسیب نخاعی، اختلالات عصبی و شرایط دیگر می تواند منجر به از دست دادن احساس در افراد شود. ناتوانی در درک احساس درد و ناراحتی می تواند منجر به عدم آگاهی فرد از علائم هشدار دهنده ایجاد زخم و در نهایت عدم تغییر وضعیت شود.
• تغذیه ناسالم: همه افراد به خصوص افرادی که دچار محدودیت حرکتی هستند به مایعات، کالری، پروتئین، ویتامین و مواد معدنی در رژیم غذایی روزانه خود نیاز دارند تا سلامت پوستشان حفظ و از شکنندگی پوست پیشگیری شود. پس نداشتن تغذیه سالم می تواند موجب آسیب پذیرتر شدن پوست بدن شود.
• شرایط پزشکی موثر بر جریان خون: مشکلات سلامتی که می تواند بر روی جریان خون تاثیر بگذارد. مانند بیماری دیابت و بیماری های عروقی که خطر آسیب بافت و پوست را افزایش می دهد.

عوارض جانبی زخم بستر

زخم فشاری به خود خود خطرساز و دردناک است، اما علاوه بر همه مشکلات مستقیمی که ایجاد می کند، اگر به موقع تحت درمان مناسب قرار نگیرد می تواند خطرات زیر را هم به همراه داشته باشد:

سلولیت

یک عارضه سلولیت، عفونت پوست و بافت نرم است. سلولیت می تواند منجر به گرما، قرمزی و تورم ناحیه آسیب دیده شود. افراد مبتلا به آسیب های عصبی اغلب در ناحیه آسیب دیده، درد سلولیت را احساس نمی کنند.

عفونت های استخوانی و مفصلی

در مواردی عفونت ناشی از زخم های بستر ممکن است به مفاصل و استخوان ها نفوذ کند. عفونت مشترک ( آرتریت سپتیک ) می تواند به غضروف و بافت آسیب برساند. هم چنین عفونت های استخوانی ( استومیلیت ) می تواند عملکرد مفاصل و اندام ها را تحت تاثیر قرار دهد.

سرطان

زخم هایی که در طولانی مدت درمان نمی شوند و تبدیل به زخم های مزمن می شوند، می توانند به نوعی سرطان سلولی تبدیل شوند.

سپسیس ( عفونت خون )

یک عارضه نادر اما جدی دیگر سپسیس یا عفونت خون است. در صورتی که زخم عفونی شده و عفونت آن در بدن گسترش یابد می تواند منجر به سپسیس شود. عفونت خون زمانی رخ می دهد که سیستم ایمنی به جای مبارزه با عفونت، به بافت های سالم بدن حمله کند که التهاب گسترده و آسیب به اندام های حیاتی را به دنبال خواهد داشت.

گانگرن

مرگ بافت یا قانقاریا یک عارضه جدی و خطرساز دیگر است که در صورت عدم درمان زخم بستر به وجود می آید. زمانی که بافت به دلیل قطع جریان خون دچار مرگ می شود، برای حفظ جان بیمار لازم است تا عضو گانگرن شده قطع شود.

نکاتی برای تغییر موقعیت بدن

توصیه های زیر را در مورد تغییر موقعیت بدنی خود یا عضوی از خانواده خود که مدت زمان زیادی در طول روز را در رختخواب و یا صندلی چرخدار سپری می کنند، در نظر بگیرید:

 برای افراد روی ویلچر

اغلب فشار وزن بر روی بدن را تغییر دهید:

اگر از صندلی چرخدار استفاده می کنید، سعی کنید هر ۱۵ دقیقه یکبار فشار وزن خود را بر سمت دیگر بدن خود اعمال کنید. برای تغییر مکان خود هر یک ساعت یکبار از فردی کمک بگیرید.

در صورت امکان بدن خود را از روی صندلی بلند کنید:

اگر به اندازه کافی قدرت بدنی بالایی داشته باشید، با فشار آوردن دستان خود بر روی صندلی ، می توانید بدن خود را از روی صندلی بلند کنید. همین چند ثانیه برای تسکین فشار می تواند مفید باشد.

در صورت امکان از صندلی چرخدار تخصصی استفاده کنید:

برخی از صندلی های چرخدار به شما اجازه می دهد تا شیب آن ها را تغییر دهید، این عمل می تواند فشار وارده را کاهش دهد.

 از یک بالش یا تشک مخصوص استفاده کنید که فشار را کاهش دهد:

از بالش ها و یا یک تشک مخصوص برای کاهش فشار استفاده کنید تا مطمئن شوید بدن شما در موقعیت خوبی قرار دارد.

برای افراد بستری در رختخواب

ارتفاع تختتان را تنظیم کنید:

اگر تخت قابلیت تنظیم ارتفاع دارد، آن را بیش از ۳۰ درجه افزایش ندهید. اینکار به پیشگیری از برش پوست به هنگام جا به جایی کمک می کند.

جابجایی مداوم را فراموش نکنید:

هر 15 دقیقه یکبار وضعیت بدن خود یا بیماری که روی تخت قرار دارد را عوض کنید.

از تشک مواج استفاده کنید:

می توانید از تشک های مواج استفاده کنید که با ایجاد لرزش از قرارگیری بدن در حالت سکون طولانی مدت جلوگیری می کنند.

از بالشتک ها و تشک های طبی استفاده کنید:

استفاده از تجهیزات خاص برای جلوگیری از زخم بستر می تواند بسیار مؤثر باشد. بسته وضعیت بدن بیمار از تجهیزات مخصوص که فشار را از نقاط حساس می کاهند استفاده کنید.

توصیه هایی برای مراقبت از پوست

پیشنهادات زیر را برای مراقبت از پوست در نظر بگیرید:

• پوست را تمیز و خشک نگه دارید: پوست را با شامپو بچه شسته و با یک حوله تمیز به آرامی و به صورت ضربه ای خشک کنید. این روال تمیز کردن را به طور مرتب برای کاهش عرق و رطوبت پوست در پی ادرار و مدفوع، انجام دهید.
• از پوست خود محافظت کنید: از پودر بچه برای محافظت از پوست در نقطه اصطکاک استفاده کنید. برای پوست های حساس و خشک از مرطوب کننده مناسب که توسط متخصص زخم تجویز می شود استفاده کنید. در صورت لزوم، ملافه و لباس ها را تعویض کنید. مواظب دکمه ها در لباس و چین و چروک رختخواب که باعث تحریک پوست می شوند، باشید.
• هر روز پوست خود را بررسی کنید: روزانه پوست خود را بررسی کنید تا به موقع علائم زخم بستر را تشخیص دهید.

درمان زخم بستر

مهم ترین جنبه درمان ، به حداقل رساندن فشاری است که بدن بیمار در معرض آن قرار دارد. یک نقطه از بدن بیمار در طول بستری نباید مدت طولانی در معرض فشار باشد. برای کاهش و توزیع یکنواخت فشارهایی که بدن بیمار در معرض آن است باید اقدامات احتیاطی انجام شود.

اولین عنصری که باید مورد توجه قرار گیرد تخت بیمار یا کیفیت کوسن ویلچر در صورت استفاده بیمار از ویلچر است. از تخت خواب ها و بالش هایی که فشار را جذب می کنند و باعث کاهش فشار می شوند استفاده شود. علاوه بر این لازم است بیمار را بلند کرده تا حرکت کند و گردش خون را تسریع کرد.

محافظت از پوست بیمار در برابر رطوبت یکی دیگر از موارد احتیاط است. رطوبت تشکیل زخم را تسریع می کند. به طور کلی ، درمان زخم بستر با توجه به مرحله زخم بستر متفاوت است. بر این اساس:

درمان زخم بستر مرحله ۱:

در این مرحله قرمزی روی پوست رخ می دهد که با فشار دادن از بین نمی رود ، اما یکپارچگی پوست هنوز به خطر نیفتاده است. قرمزی پوست بیش از ۳۰ دقیقه حتی پس از برداشتن فشار اعمال شده همچنان ادامه دارد. این مرحله از درمان باید به عنوان یک هشدار تلقی شود. در این مرحله ، معمولاً مشکل به خودی خود از بین می رود ، اما باید اقدامات لازم انجام شود.

در ابتدای این اقدامات ، فشاری که بیمار  در معرض آن قرار دارد ، با تخت خواب و در صورت استفاده از صندلی چرخدار ، که قادر به کاهش فشار و پخش فشار باشد ، جایگزین می شود. علاوه بر این ، باید به وضعیت پوزیشن بیمار ، بهداشت ، کاهش رطوبت ، مراقبت برای جلوگیری از آسیب دیدگی توسط اصطکاک و بهبود رژیم غذایی بیمار توجه شود.

درمان زخم بستر مرحله ۲:

در این مرحله ، از بین رفتن بافت در سطح پوست یا در لایه های بالایی پوست وجود دارد. ساییدگی پوست ، چاله های غیر عمیق و تاول دیده می شود. اولین قدم در این مرحله درمان ارزیابی دقیق زخم است. زیرا در بسیاری از زخم های بستر ، ممکن است زخم روی سطح دیده شود ، در حالی که به بافت های زیرین نفوذ کرده ، یعنی به مرحله ۳ رسیده باشد. این امر مستلزم تمایز در درمان است. در زخم های مرحله ۲ ، فشار باید برداشته شود ، زخم از عفونت محافظت شود و اقدامات انجام شده در مرحله اول انجام شود. معمولا زخم در این مرحله با مراقبت و پانسمان مناسب بهبود می یابد.

درمان زخم بستر مرحله ۳:

زخم بستر در این مرحله به بافت های عمیق گسترش یافته  و از بین رفتن بافت وجود دارد. با این حال ، این زخم هنوز به استخوان ، تاندون ها و مفاصل گسترش نیافته است. زخم به صورت چاله های عمیق است. به دلیل آسیب عصبی ، زخم عموما بدون درد است. برای درمان ، زخم باید با دقت ارزیابی شود و مطابق آن اقدام شود. در این مرحله ابتدا عفونت خاتمه می یابد. این امر با استفاده از آنتی بیوتیک ها و مراقبت دقیق از زخم حاصل می شود. بافت مرده اطراف زخم تمیز شده و بیمار از پروتئین و رژیم غذایی غنی از انرژی تغذیه شود. مداخله جراحی معمولاً در این مرحله لازم است ، زیرا بهبود زخم به طور خودبخود ماه ها طول می کشد.

هم چنین ضروریست تا زخم ها پانسمان شوند؛ پانسمان زخم از فشار بیشتر، آلودگی و عفونت جلوگیری کرده و در درمان کمک کننده است. البته در مورد زخم بستر که یک زخم مزمن و جدی است باید از پانسمان های تخصصی استفاده می شود نه پانسمان های سنتی.

درمان زخم بستر مرحله ۴:

در این مرحله از بین رفتن بافت در عمق کامل وجود و به استخوان ، تاندون ها و مفاصل پیشرفت کرده است. درمان زخم همانند مرحله سوم است ، اما از آنجا که بافت استخوان نیز تحت تأثیر قرار می گیرد ، برای برداشتن جراحی بافت های آسیب دیده و آلوده و تمیز کردن زخم ، روش رادیکال تری انجام می شود. مرحله ۴ جدی ترین و پر زحمت ترین مرحله است.

روش های درمان زخم بستر

روش های درمان را برای مراحل مختلف به طور کلی بررسی کردیم؛ اما باید بدانید که درمان زخم بستر برای هر فردی نیازمند برنامه خاص وی است، چرا که شرایط هیچ دو فردی شبیه به یکدیگر نیست. بنابراین این روش ها و توصیه ها جایگزین مشاوره پزشکی نیستند و صرفا جنبه اطلاعات عمومی داشته و می توانند برای کمک مطالعه شوند. در صورتی که بیمار دارای زخم بستر بخصوص در مراحل سوم و چهارم دارید، برای درمان حتما از کلینیک های درمان زخم و متخصصان کمک بگیرید.

درمان دارویی و بهداشتی زخم بستر

برای کنترل درد، کنترل عفونت و جلوگیری از آسیب های بیشتر، لازم است تا از داروها به اشکال مختلف استفاده شود. نوع و دوز دارو ها باید توسط پزشک تجویز شود تا با سایر داروهای بیمار تداخل نداشته باشد.

معمولا برای کنترل درد از مسکن ها استفاده شده و برای جلوگیری یا درمان عفونت نیز از آنتی بیوتیک ها استفاده می شود. همچنین از داروهایی برای کمک به بهبود و تشویق تشکیل بافت استفاده می شود.

علاوه بر داروها برای سالم نگه داشتن پوست می توان از محصولات مراقبتی هم استفاده کرد، البته این موارد هم باید تحت نظر پزشک باشد.

درمان زخم ها با پانسمان های هوشمند

پیش تر به پانسمان ها به عنوان ضروریتی برای درمان زخم های مرحله 3 و 4 اشاره کردیم. حتی برای زخم های درجه 2 هم می توان از پانسمان ها استفاده کرد. پانسمان های نوین یا پانسمان مدرن نوع جدیدی از پانسمان ها هستند که هم جنبه محافظت از زخم را داشته و هم خاصیت درمانی دارند. بسته به این که زخم چه شرایط و عمقی دارد باید از نوع پانسمان مخصوص استفاده شود.

در صورتی که زخم ترشحات و مایعات اضافی زیاد داشته باشد باید از انواع جاذب و سوپر جاذب پانسمان استفاده شود. پانسمانی که برای زخم فشاری استفاده می شود باید دارای مقاومت زیادی بوده و بتواند فشار را هم کاهش دهد.

برخی پانسمان ها مانند پانسمان های حاوی نقره و کلسیم، خاصیت ضدعفونی کنندگی دارند که برای زخم های آلوده مناسب است.

پانسمان فوم، پانسمان سوپر جاذب، پانسمان هیدروکلوئیدی، پانسمان آلژینات و پانسمان های سیلیکونی از انواع پانسمان های مورد استفاده برای زخم فشاری هستند.

درمان زخم بستر با روش های نوین

در ابتدای این مقاله اشاره کردیم که درمان زخم بستر یک رویکرد چند جانبه است و نیاز به روش های ترکیبی دارد. روش های درمانی همواره رو به پیشرفت و گسترش هستند تا درمان مؤثرتر، سریعتر و موفقیت آمیز تر باشد. روش های نوین درمانی برای زخم بستر را مرور می کنیم.

درمان زخم بستر با وکیوم تراپی

وکیوم تراپی یا درمان با فشار منفی روشی است که طی آن از یک سیستم با قابلیت ایجاد فشار منفی استفاده می شود. فشار منفی ایجاد شده توسط دستگاه مخصص سبب افزایش جریان خون در ناحیه زخم شده و ترشحات و مایعات را هم از خارج می کند تا بستر زخم شرایط بهتری برای ترمیم داشته باشد. وکیوم تراپی زخم بستر از مراحل 2 تا 3 و 4 قابل انجام است، البته در صورتی که خونریزی یا عفونت فعال وجود نداشته باشد و بیمار شرایط پزشکی لازم را هم داشته باشد. می توان وکیوم تراپی زخم بستر را در منزل هم انجام داد که این برای بیماران زخم بستر یک مزیت است.

درمان زخم بستر با اوزون تراپی

گاز اوزون برای درمان بسیاری از زخم ها کاربرد دارد. زخم های عفونی که نیاز به تمیز شدن از باکتری ها و سایر میکروارگانیسم ها را دارند، از کاندید های مناسب برای اوزون تراپی هستند. اگر زخم بستر بیمار چنین شرایطی داشته باشد می توان برای درمان آن از اوزون تراپی بهره گرفت. البته اوزون تراپی هم نیاز به بررسی شرایط زخم دارد. از آنجایی که زخم بستر یک زخم پیچیده و حساس است، هر نوع درمانی از جمله درمان با گاز اوزون باید پیش از اعمال بررسی شود.

درمان با پی آر پی

Plated-Rich Plasma یا به اختصار PRP یک روش جدید برای کمک به بهبود سریع تر زخم هاست. در این روش پلاسمای غنی از پلاکت از خون خود بیمار تهیه می شود. این فرآورده غنی شده از پلاکت ها که مسئول ترمیم بافت ها هستند، به محل زخم تزریق شده و به بهبود سریع تر آن کمک می کنند.

پی آر پی با کاهش التهاب زخم بستر، کاهش خطر عفونت، تسکین درد و ایجاد بستر مناسب برای بهبود زخم کمک خواهد کرد.

درمان سلولی زخم بستر

کشت سلول های بنیادی و استفاده از آن ها برای ترمیم بافت های آسیب دیده روش نوین دیگری است که برای انواع زخم ها استفاده می شود. این سلول ها از پوست بیمار یا منابع دیگر تهیه شده و به محل زخم تزریق می شوند. البته این روش پر هزینه بوده و نیاز به تجهیزات در مراکز تخصصی دارد.

درمان های فیزیکی زخم بستر

فوتوتراپی یا نور درمانی، اولتراسوند یا درمان با ارتعاشات و گرما و درمان با مغناطیس از درمان های فیزیکی جدید دیگری هستند که برای زخم بستر استفاده می شوند. البته این روش ها نیز پرهزینه بوده و در حال حاضر محدود هستند.

پیوند پوست

در مواردی زخم ایجاد شده آنقدر عمیق و وسیع است که برای درمان سریعتر، لازم است از پیوند پوست استفاده شود. البته همه بیماران چنین شرایطی را ندارند. در این روش پوست سالم قسمتی از بدن که برداشته شده و به ناحیه آسیب دیده پیوند زده می شود تا زخم سریع تر بسته شود. بدیهی است که زخم نباید دارای عفونت باشد.

علائم عفونت زخم بستر

زخم بستر مستعد عفونت است، چرا که بدن بیمار تحرک نداشته و احتمال ورود باکتری ها به زخم زیاد است. از این رو تمیز نگه داشتن بدن و محیط بیمار اهمیت زیادی دارد. با دیدن اولین علائم عفونت در زخم، سریعا با پزشک مراجعه کنید. علائم رایج عفونت زخم عبارتند از:

• ترشحات زرد یا سبز از زخم
• بوی نامطبوع
• درد در اطراف زخم یا در عمق آن
• قرمزی و تورم
• تغییرات در بافت زخم مانند گرمی، سردی، حساسیت و رگه های قرمز
• تب و لرز
• حالت تهوع و استفراغ

چه مدت طول می کشد زخم بستر درمان شود؟

مدت زمان درمان زخم بستر و نحوه درمان آن با توجه به موقعیت مکانی، شدت و مدت زمانی که ایجاد شده است، توسط کارشناس زخم تعیین می شود.

درمان در مراحل ابتدایی زودتر و آسان تر انجام می شود، اما هرچه درجات زخم بالاتر باشد، درمان هم زمان بر خواهد بود.

بسته به شرایط بیمار چون سیستم ایمنی وی، بیماری های همراه، محل و عمق زخم ها و مراقبت های انجام شده، درمان برای هر فرد مدت زمان خودش را دارد؛ بنابراین نمی توان یک دوره یا مدت دقیق را برای درمان زخم بستر مشخص کرد.

برای درمان زخم بستر چه اقدامی انجام دهیم؟

روش های گفته شده روند کلی درمان زخم بستر بود، اما قطعا درمان نیاز به تخصص دارد و نمی توان بیمار زخم بستر را با روش های تئوری درمان کرد. برای درمان صحیح و کارآمد، همراهان و مراقبان بیمار باید از تیم های پزشکی درمان زخم کمک بگیرند. می توانید به کلینیک های درمان زخم مراجعه کنید و از پزشکان بخواهید وضعیت زخم را بررسی کنند.

شما با مراقبت ها می توانید تا حدودی از بروز زخم بستر جلوگیری کنید و با شناخت نشانه ها، به دنبال کمک باشید، اما درمان های تخصصی را باید به تیم درمانگر که در این زمینه مهارت دارند بسپارید. بنابراین بهترین کار، مراجعه به پزشک متخصص زخم و پیروی از تجویزات درمانی است.