وکیوم تراپی زخم دیابتی

زخم‌های دیابتی از مهم‌ترین زخم‌های مزمن هستند که باید تحت درمان‌های تخصصی و نوین قرار گیرند، در غیر این صورت ممکن است با عوارض جدی چون عفونت زخم، گانگرن و حتی قطع عضو مواجه شوند. وکیوم تراپی یا درمان با فشار منفی یکی از روش‌هایی است که در بعضی زخم‌های دیابتی، به‌خصوص پس از جراحی، به کار می‌رود. راهنمای بین‌المللی پای دیابتی (IWGDF 2023) آن را برای زخم‌های پای دیابتی پس از جراحی، مثل محل دبریدمان جراحی یا قطع انگشت، قابل بررسی می‌داند، ولی برای زخم‌های پای دیابتی که جراحی نشده‌اند توصیه نمی‌کند. در این مقاله از کلینیک تلما هر آنچه لازم است در مورد وکیوم تراپی زخم دیابتی بدانید را بررسی می‌کنیم.

زخم دیابتی و چالش‌های درمان آن

ابتدا به طور مختصر بررسی می‌کنیم که زخم دیابتی چگونه زخمی بوده و چه چالش‌هایی در درمان آن وجود دارد.

زخم دیابتی همانطور که از نام آن پیداست در افراد مبتلا به دیابت پدیدار می‌شود. دلیل اصلی بروز این زخم ها، کاهش جریان خون به دلیل مشکلات عروقی در افراد دیابتی و ناتوانی در ترمیم طبیعی بافت‌هاست. هم چنین نوروپاتی (آسیب عصبی) سبب می‌شود بیمار متوجه وخامت زخم و جدی بودن آن نشده و درمان را به تعویق بی اندازد.

بیشتر زخم‌های دیابتی در پاها ایجاد می‌شوند و حتی از آن به عنوان زخم پای دیابتی هم یاد می‌شود.

آنچه درمان زخم دیابتی را چالش برانگیز می‌کند، ماهیت بیماری دیابت و تأثیر آن بر بهبود زخم است. با جریان خون ضعیف، مواد غذایی و اکسیژن به خوبی به مناطق آسیب دیده نمی‌رسند، بنابراین مدت زیادی طول می‌کشد تا زخم ترمیم شود. این موضوع و هم چنین ضعف سیستم ایمنی منجر به عدم پاسخ دهی مناسب بدن به فعالیت و رشد باکتری‌ها شده و عفونت زخم ایجاد می‌شود.

عفونت‌های مزمن و پی در پی، عدم حس کردن درد در پاها به دلیل نوروپاتی، پاسخ نگرفتن از درمان‌های معمول، نارسایی در خون رسانی و حتی موارد دیگری چون بدشکلی‌های پا، همگی چالش‌هایی هستند که درمان زخم دیابتی را دشوار می‌کنند.

وکیوم تراپی چیست؟

درمان با فشار منفی (Negative Wound Pressure Therapy) که در ایران بیشتر آن را به عنوان وکیوم تراپی می‌شناسند، شامل استفاده از فشار منفی بر روی زخم است که موجب تسریع روند ترمیم آن می‌شود. این روش که از جمله روش‌های نوین درمان زخم محسوب می‌شود، با استفاده از دستگاه وکیوم تراپی (پمپ وکیوم) انجام شده و از طریق ایجاد فشار منفی، محیط مناسبی برای رشد بافت جدید فراهم می‌کند. فشار ایجاد شده ترشحات اضافی را خارج می‌کند، ورم را کم می‌کند و رشد بافت گرانوله را تحریک می‌کند.

وکیوم تراپی را می‌توان در یک کلینیک درمان زخم دیابتی مجهز و تحت نظر کارشناس زخم انجام داد.

تأثیر وکیوم تراپی بر زخم دیابتی

وکیوم تراپی زخم دیابتی می‌تواند تأثیر چشمگیری در روند درمان داشته باشد. مکانیسم اثر این درمان بر زخم‌های دیابتی بدین صورت است:

اثر بر جریان خون لبه‌ی زخم

در پژوهش‌های آزمایشگاهی، فشار منفی جریان خون لبه‌های زخم را تغییر داده و رشد رگ‌های ریز تازه را تحریک کرده است. اما این اثر کمبود خون‌رسانی ناشی از تنگی سرخرگ‌ها را درمان نمی‌کند. در زخم دیابتی با خون‌رسانی کم، اول باید بررسی و درمان عروق انجام شود. وکیوم تراپی در ایسکمی شدید مناسب نیست.

تخلیه ترشحات و کاهش التهاب

یکی از مهم‌ترین تأثیرات وکیوم تراپی زخم دیابتی، تخلیه ترشحات و مایعات اضافه از ناحیه زخم است. این کار با خارج کردن چرک و باکتری‌ها موجب کاهش تورم و التهاب شده و بستر زخم را تمیز می‌کند. با کاهش التهاب، علاوه بر این که روند بهبود تسریع می‌شود، درد بیمار هم کاهش می‌یابد.

ایجاد محیط مرطوب و مناسب برای ترمیم

وکیوم تراپی زخم دیابتی با کنترل میزان رطوبت در بستر زخم، شرایط مساعد برای رشد سلول‌های جدید را فراهم می‌کند. محیط مرطوب، موجب تسریع فرآیند بازسازی بافت‌های آسیب دیده شده و بافت گرانوله امکان شکل گیری می‌یابد. این روش، از خشکی و ایجاد بافت مرده (اسکار) که ممکن است منجر به فیبروز شود نیز جلوگیری می‌کند.

تحریک رشد سلول‌های فیبروبلاست

سلول‌های فیبروبلاست مسئول تولید کلاژن و بافت همبند جدید در ناحیه زخم هستند. فشار منفی ایجاد شده توسط وکیوم، موجب تحریک تولید این سلول‌ها نیز می‌شود که برای بازسازی بافت زیرپوست و پوست حیاتیست. در زخم‌های دیابتی، به دلیل مشکلات در سیستم ایمنی و عملکرد سلول ها، تولید کلاژن و بازسازی بافت به کندی انجام می‌شود؛ بنابراین استفاده از وکیوم تراپی با تحریک رشد این سلول ها، برای بازسازی سریعتر زخم کمک کننده است.

کاهش احتمال عفونت و جلوگیری از رشد باکتری‌ها

با تخلیه ترشحات و مایعات اضافی که به آن اشاره شد، رشد باکتری‌ها و میکروب‌ها در زخم نیز کاهش می‌یابد که خود از احتمال عفونت کاسته و زخم را تمیز نگه می‌دارد. هم چنین، محیط بسته و پانسمان مخصوصی که در وکیوم تراپی استفاده می‌شود، سبب می‌شود که محیط زخم در برابر آلودگی‌های خارجی نیز محافظت شود. با این حال، وکیوم تراپی درمان عفونت نیست. زخم عفونی پیش از آن باید پاک‌سازی و با آنتی‌بیوتیک درمان شود.

کاهش فشار روی بافت‌های آسیب دیده و بهبود اتصال بافتی

فشار منفی که توسط پمپ وکیوم ایجاد می‌شود، می‌تواند موجب کاهش کشش و فشاری شود که روی بافت‌های آسیب دیده وارد شده است. این امر برای ایجاد فضای بهتر و اتصال بافت‌های جدید و سالم مفید است. از آن جایی که در زخم دیابتی بافت‌ها به خاطر شرایط بیولیژیکی خاص، تمایل به اتصال صحیح ندارند، فشار منفی وکیوم تراپی این مشکل را برطرف می‌کند و اتصال بهتری برای بافت فراهم می‌کند.

بهبود مدیریت پانسمان

وکیوم تراپی خود به طور خودکار پانسمان زخم را نگه داشته و با خارج کردن ترشحات اضافی، رطوبت زخم را متعادل نگه می‌دارد. این عمل به سرعت ترمیم زخم و کاهش خطر عفونت کمک کرده و نیاز به تعویض پانسمان را کمتر می‌کند.

آماده کردن زخم برای بستن یا پیوند

در زخم‌های بزرگ پس از جراحی، وکیوم تراپی می‌تواند کف زخم را با بافت گرانوله پر کند و آن را برای بستن ثانویه یا پیوند پوست آماده کند. در بعضی بیماران، زخم بدون جراحی دوباره بسته می‌شود. ولی وکیوم تراپی جای جراحی لازم، مثل برداشتن استخوان عفونی یا درمان عروق، را نمی‌گیرد.

مراحل و روش وکیوم تراپی زخم دیابتی

وکیوم تراپی زخم دیابتی یا هر زخم دیگری، فرآیند چند مرحله ای و کنترل شده است که حتما باید توسط تیم درمانی آموزش دیده انجام شود. درمان چه در کلینیک درمان زخم و چه در منزل بیمار صورت گیرد، نیازمند نظارت تکنسین آموزش دیده و کارشناس زخم است. مراحل به طور کلی شامل موارد زیر است:

1. ارزیابی اولیه زخم: اندازه و عمق زخم، وجود عفونت فعال، میزان ترشحات، وجود بافت مرده و وضعیت خونرسانی پا باید توسط کارشناس زخم بررسی شوند.
2. آماده سازی و پانسمان زخم: زخم باید به روش مناسب شستشو داده شود و پانسمان فوم مخصوص روی آن قرار گیرد. روی پانسمان نیز یک لایه چسب شفاف ضد نشت قرار گرفته و لوله تخلیه به آن متصل می‌شود.
3. اتصال دستگاه و تنظیم فشار: لوله به دستگاه وکیوم متصل و فشار مناسب با شرایط زخم (بین 75 تا 125 میلی متر جیوه) تنظیم می‌شود. عملکرد دستگاه از نظر نوع فشار (فشار مداوم یا متناوب) نیز تنظیم شده و دستگاه شروع به ایجاد فشار منفی کنترل شده می‌کند.
4. دوره درمان و تعویض پانسمان: پس از اتمام کار دستگاه در هر جلسه، پانسمان هر 48 تا 72 ساعت عوض می‌شود.
5. پایش و مراقبت همزمان: سایر درمان‌های مورد نیاز برای زخم دیابتی نیز انجام می‌شود از جمله مصرف داروها، کاهش فشار از پا، کنترل قند خون و تغذیه صحیح بیمار.

نکته مهم: تعداد جلسات مورد نیاز برای وکیوم تراپی زخم دیابتی، به وضعیت زخم، شرایط بیمار، روند بهبود و به طور کلی نظر پزشک بستگی داشته و در افراد مختلف متفاوت است.

مزایا و معایب وکیوم تراپی زخم دیابتی

هر روش درمانی دارای مزایا و معایب مخصوص به خود است. مزایای بسیار زیاد وکیوم تراپی، سبب شده تا این روش در بسیاری از زخم‌های دیابتی مناسب، به بسته شدن زخم کمک کند. با این حال، هیچ درمانی بدون عیب نبوده و احتمال خطر همیشه باید سنجیده شود. بنابراین مزایا و معایب وکیوم تراپی را به طور کلی بررسی می‌کنیم.

مزایای وکیوم تراپی زخم دیابتی

• تسریع تشکیل بافت گرانولاسیون با تکثیر فیبروبلاست‌ها و افزایش کلاژن
• بسته نگه داشتن زخم و محافظت از آلودگی بیرونی (درمان عفونت نیست)
• کاهش ورم با تخلیه‌ی مایعات اضافی
• کاهش دفعات نیاز به تعویض پانسمان که موجب کاهش هزینه‌ها و مراقبت‌ها می‌شود
• بهبود کیفیت زندگی بیمار با بوی کمتر از زخم، کنترل ترشحات و امکان حرکت بهتر با پانسمان مخصوص
• امکان انجام وکیوم تراپی در منزل بیمار که می‌تواند درمان را از نظر راحتی و اضطراب آسان تر کند

معایب و محدودیت‌های وکیوم تراپی زخم دیابتی

• هزینه نسبتا زیاد، که البته به تعداد جلسات و شرایط زخم بستگی دارد
• مناسب نبودن برای همه بیماران از جمله بیماران با زخم‌های بدخیم، ایسکمی‌های شدید، زخم‌ها با عفونت فعال و وجود بافت نکروزه وسیع
• احتمال درد یا ناراحتی برای برخی بیماران با احساس کشش، درد خفیف تا متوسط و یا حساسیت موضعی در برخی موارد
• خطر خونریزی در موارد خاص، از جمله بیمارانی که دارو ضد انعقاد خون مصرف می‌کنند
• وابسته به همکاری بیمار؛ دستگاه باید مداوم روشن باشد، تیوب‌ها نباید خم شوند و مخزن باید تخلیه شود

وکیوم تراپی زخم دیابتی در منزل

همانطور که در بخش مزایای وکیوم تراپی زخم دیابتی اشاره شد، یکی از مزیت‌های این روش، امکان انجام آن در منزل بیمار است. حضور در کلینیک و بیمارستان برای بسیاری از افراد ناخوشایند یا حتی نامیسر است. بیمار در منزل خود تحت استرس کمتری بوده و می‌تواند به انجام فعالیت‌های ساده مانند مطالعه، تماشای تلویزیون و غیره بپردازد. این مزیت بخصوص برای بیمارانی که نیاز به تعداد جلسات زیاد دارند بسیار مفید بوده و درمان را آسان تر می‌کند.

بدین منظور، برخی کلینیک‌ها از جمله کلینیک درمان زخم تهران، امکان وکیوم تراپی زخم در منزل را فراهم ساخته اند. تیم درمانی با حضور در محل سکونت بیمار، آموزش‌های لازم را به وی یا مراقبان داده و تنظیمات مورد نیاز را اعمال می‌کنند.

بیشتر بخوانید: اجاره رایگان دستگاه وکیوم تراپی زخم

خلاصه مطلب

زخم دیابتی در بسیاری از موارد به درمان‌های معمول پاسخگو نبوده و لازم است تا روش‌های درمانی پیشرفته تری بر روی آن اعمال شود. یکی از مؤثرترینِ این روش ها، وکیوم تراپی (درمان با فشار منفی) است که در کلینیک‌های زخم معتبر انجام می‌شود.

وکیوم تراپی یک سیستم است که دستگاه وکیوم جزء اصلی آن بوده و با فشار منفی کنترل شده بر زخم، موجب تسریع فرآیند ترمیم می‌شود.

فشار منفی اعمال شده توسط دستگاه موجب تخلیه ترشحات و مایعات اضافی و تمیز شدن بستر زخم شده، بار میکروبی و احتمال عفونت زخم را کاهش داده، لبه‌های زخم را به هم نزدیک تر کرده و با تحریک رشد سلول‌های فیبروبلاست و هم چنین خونرسانی، به بهبود هرچه سریع تر زخم و رشد بافت گرانولاسیون کمک می‌کند.

درمان زخم دیابتی با وکیوم حتی می‌تواند در منزل بیمار انجام شود که این یکی از مزایای اصلی آن برای بیماران دیابتی با محدودیت‌های حرکتیست.